اين مقدار تغيير مىيابد .
تاريخ
تاريخ رانكوه بسيار مغشوش است . بعضى از نويسندگان رانكوه را جبال روبنج
Rubanj
كه از طرف جغرافيون عرب در شمال رى ذكر گرديده مىشناسند و اين عقيده از نظر من درست نيست .
به عقيدهء ابن اسفنديار رانكوه ابتدا جزء طبرستان بوده و تا ملاط اشكور وسعت داشته ، و به نظر مىرسيد كه اشكور هم متعلق به نواحى كوهستانى ديلم بوده است .
كوتم
Kutom
يا هوسم
Husam
مهمترين قسمت رانكوه سابقا شهر كوچك كوتم بود كه اعراب اين نام را به هوسم تغيير دادند . مقدسى در 375 هجرى ( 6 - 985 ) هوسم را با بازارى خوب كه مسجد جامعى نزديك مقر حاكم داشت وصف نموده است . رودخانهاى از اين شهر مىگذشته و داراى پلى از قايق بوده است .
اين ناحيه اقامتگاه حاكم علوى داعى محمد حسن الاطروش كه در نيمهء دوم قرن سوم هجرى بدون شناسائى خليفه و بىاعتنا به او حكومت مستقلى در اين ناحيه داشت به شمار مىرفته ، و ابو الفداء ( 721 هجرى مطابق با 1321 ميلادى ) اين ناحيه را در قرن هفتم محل سوداگرى ذكر نموده است . حمد الله مستوفى ( 740 هجرى مطابق با 40 - 1339 ميلادى ) اضافه مىكند كه اين شهر نزديك دريا قرار داشته ، و بندر كشتيهائى است كه از گرگان و طبرستان و شيروان مىآيند .
اسپهبد حسام الدوله ( 502 - 466 مطابق با 1072 - 1108 ) شهريار مازندران پس از آنكه به نفع پسرش نجم الدوله كريم ( 10 - 502 هجرى مطابق با 16 - 1108 ) در هوسم اقامت گزيد ، مردم ديلم و گيل اطراف او جمع شدند .
بعدها اين شهر خراب شد يا به خرابى افتاد ، زيرا در تاريخ گيلان مىخوانيم كه اين شهر به وسيلهء سيد رضا كيا در ( 829 - 789 هجرى مطابق با 1425 - 1386 ميلادى ) حاكم لاهيجان دوباره بنا گرديد . اين شاهزاده دو نهر به منظور