سياهكل جو و گندم سفيد و ارزن است كه مزارع آن نيز بوسيلهء رودخانهها و با باران آبيارى مىشود و مانند سرزمينهاى فلات ايران درختهاى ميوهء فراوان در آنجا وجود دارد و همچنين توت فرنگى وحشى و گل سرخ وحشى زياد دارد « 1 » در اين سرزمين نوعى مخمل ضخيم و پارچهاى از پشم به نام شال و كلاه نمدى تهيه مىكنند .
خوچكو از معدن جيوهاى در اين منطقه ياد كرده است .
مركز ديلمان دهكدهاى به همين نام است كه در دامنهء شمالى سلسله كوههائى كه بين گيلان و درهء شاهرود كشيده شده است قرار دارد و داراى 300 خانه است . بازار آن در حدود سى دكان دارد . مسجدى تازه ساز و درخت چنار بزرگى كه قدمت آن را چهار قرن مىدانند در آنجا ديده مىشود . اين دهكده روى مسكن قديمى طايفهاى بنا گرديده و در آنجا غالبا آجر و سنگهائى كه روى آنها حجارى شده است و زينت آلات از زير خاك به دست مىآورند . خرابههاى هفت حمام در آنجا ديده شده ، و آجرهاى بزرگى به دست آمده كه روى آنها كلمات ( امارت كيا ركابزن ) نوشته شده است ، و آنها را هنگام ساختن مسجد تازه پيدا نمودهاند . در سال 867 ( 1462 ميلادى ) ميرزا على در ديلمان بناهائى ساخت و طرح ايجاد باغى را ريخت .
ديلمان در سال 909 ( 4 - 1503 ميلادى ) بوسيلهء اميره حسام الدين فومنى ويران شد .
ترديدى نيست كه بيلمان
Beylaman
كه بوسيلهء جغرافيون عرب نام برده شده و در چهار منزلى هوسم و در همين فاصله از دولاب قرار گرفته اشتباهى است كه در توصيف ديلمان به كار رفته است .
هامش
( 1 ) - مىگويند در اين ناحيه درختهاى صمغ دار مىرويد ولى تاكنون به جمع آورى صمغ آنها اقدام نشده است .