به معنى جايگاه جنگ و آورد گاه است ، و گفتهاند تنگناى جنگ است كه در آن - جنگجويان در هم مىآميزند . رك : اقرب الموارد . در حاشيهء چاپ سنگى آرد : منافط ( در متن به قاف ولى در اين جا به فا ضبط شده ) جمع نفاط ( به تشديد فاء ) بر خلاف قياس به معنى نفت - انداز ، يا نسبت نفط است ليكن استعمال آن شايع است بر قارده ( ظ . قارورهء ) نفط كه در معارك و ميدانهاى جنگ مىاندازند . در متن تاريخ عتبى كلمهء « مآقط » يا « منافط » هيچ كدام نيامده است . رك : فتح الوهبى ج 2 ص 222 .
179 - ص 369 س 10 ، تاهرتى - منسوب « تاهرت » نام جايى است در افريقيه ، و در مثل آمده : « ابعد من طنجة و تاهرت » . رك : فتح الوهبى ج 2 ص 238 .
180 - ص 372 س 8 ، مادر جد او محمد . . . بود - مادر جد اضافهء مقلوب و كسره محذوف است . در حاشيهء « شع » « جد مادر او » ضبط شده است .
181 - ص 374 س 1 ، ابو العباس مأمون بن مأمون . . . - پس از در گذشت برادرش ابو على بن مأمون به خوارزمشاهى رسيد . مخلفهء برادر ( خواهر سلطان محمود غزنوى ) را خطبه كرد و محمود بدان رضا داد و آن گاه كه ينالتكين با رؤساى ديگر سپاه ، خوارزمشاه مأمون بن مأمون را بكشتند محمود به نام خون خواهى شوهر خواهر ، لشكر به خوارزم كشيد و اين مملكت را ضميمهء ملك خويش كرد . ( لغتنامهء دهخدا ذيل ابو على بن مأمون ) .
182 - ص 377 س 1 ، مهره و قنوج - مهره به فتح ميم و هاء و تشديد راء عبادتگاه هنديان بوده ، و قول بعضى كه آن را مهره ( بر وزن دفعه ) آورده و گفتهاند كه در هند چنين تلفظ مىكنند نادرست است ، زيرا اين مهره - چنان كه در تقويم البلدان آمده - از بلاد يمن است نه هند .
اما قنوج به كسر قاف و تشديد و فتح نون شهرى است در اقصاى هند و در مشرق ملتان ( مولتان ) به فاصلهء 283 فرسخ قرار دارد . رود گنگ در شرق آن به فاصلهء 40 فرسخى جارى است . در قديم از بزرگترين شهرهاى هند به شمار مىآمده و پادشاه آنجا را 2500 فيل بوده است . رك : فتح الوهبى ج 2 ص 260 و تقويم البلدان . قنوج از قرن 8 تا 10 از مراكز تمدن بوده و سلاطين راجپوت در آنجا حكومت مىكردند و آن را پانچشالا مىگفتند ( رك :
سرزمين هند ، تأليف على اصغر حكمت ص 24 و 45 ) . فرخى سيستانى در فتح قنوج چنين گفته است :
قوى كنندهء دين محمد مختار * يمين دولت محمود قاهر كفار
چو بازگشت به فيروزى از در قنوج * مظفر و مظفر و فتح بر يمين و يسار . . .