اهتزازى بليغ نمود و اشارت كرد كه كتاب يمينى از تصنيف عتبى كتابى مفيد است و با قلّت اجزا و خفّت حجم مشتمل است بر شرح مواقف و مقامات سلطان غازى محمود ابن سبكتكين رحمه اللّه « 1 » و برخى از احوال آل سامان و نبذى از ايام آل بويه ، و از اخبار و آثار ملوك طوايف و امراء اطراف هم بعضى را متضمّن است . صواب آنست كه آن را بعبارتى كه بافهام نزديك باشد و ترك و تازيك [ 1 ] را در آن ادراك افتد بپارسى نقل كنى ، و از اسلوب كتاب فراتر نشوى و از تكلّف و تصلّف مجانبت نمايى و بالفاظ بشع و لغات غريب تمسّك نسازى ، و بدانچه بداهت خاطر و سخاوت [ 2 ] طبع [ 3 ] دست دهد قناعت نمايى ، تا من بمشّاطگى اين عروس قيام نمايم و زيف اين بضاعت پيش امير باميرى بر كار [ 4 ] كنم .
و دو نوع از انواع فوايد ازين كتاب روى نمايد :
يكى آنكه اين پادشاه - كه تا ابد باقى باد - چون در احوال و اطوار اسلاف ملوك و سلاطين و بسطت ملك و نفاذ حكم و جلالت قدر و كامرانى [ 5 ] و فرمانروانى [ 6 ] ايشان نگرد كه تصاريف ايام و تغايير شهور و اعوام بر ايشان ابقا نكرد و حال همه بزوال رسيد ، و ازيشان جز نيك نامى و خيرات و مبرّات و آيين داد و بخشش و بخشايش باز نماند ، بصيرت او در امضاى اين معنى [ 7 ] ثاقبتر گردد ، و رغبت او در تقديم اين ابواب صادقتر شود ، و دوم آنكه قدر اهل فضل و فضايل و ارباب هنر [ 8 ] بشناسد و بداند كه : آن پادشاهان دفاين جهان و خزاين عالم بر اهل شمشير صرف كردند و بندگان را ببهاى گران در تحت رقّ و ملك آوردند [ 9 ] ، و ايشان را در ملك جهان مشارك و مساهم خويش گردانيدند
هامش
[ 1 ] - چت ، چق : تازى
[ 2 ] - صو : سماحت
[ 3 ] - مب : طبع و وقت
[ 4 ] - چت ، چق : پر كار
[ 5 ] - مب ، صو : كامكارى . چت ، چق : و كمال كامكارى
[ 6 ] - مب ، لد ، چت ، چق : فرمان روايى
[ 7 ] - مب ، صو : اين معانى
[ 8 ] - چت ، چق : قدر اهل هنر
[ 9 ] - صو : گران خريدند
( 1 ) رحمه اللّه : خدايش رحمت كند .