مجازست ، و معنى اين كلمات - و اللّه أعلم « 1 » - آن باشد كه سنّت [ 1 ] بارى تعالى چنانست كه در هر مدّت [ 2 ] در قرنى جمعى ظاهر شوند و ايشان را تأييد الهى و نصرت آسمانى مدد دهد تا بر قطرى از اقطار جهان مستولى شوند و حكم آن طرف و پادشاهى و فرمان دهى ساكنان آن خطّه ايشان را مسلّم گردد ، و حكمت خداى تعالى درين باب آن باشد كه به مكان ايشان جهان آبادان ماند و رعيّت و زير دست را بر منهاج عدل و قاعدهء راستى بدارند و از هيبت و سياست ايشان راه تعدّى و تغلّب بسته باشد ، و تا ايشان آن جادّه نگاه دارند و خلق خداى را ازيشان آسايش باشد روز بروز أمداد نصرت و فيروزى و كامروايى [ 3 ] و فرمان روايى متّصل مىگردد و خداى عزّ و جلّ ايشان را از مكايد اعدا و مفاسد خصوم صيانت مىكند ، و دلها كه در قبضهء قدرت اوست بر مطاوعت و محبّت ايشان مستقيم و مستديم مىدارد .
و چون عنايت ازلى در حقّ ايشان روى در نقصان نهد و زمان خذلان و ادبار ايشان برسد از اعقاب و اذناب آن ملوك و اولوا الامر نوبت بجمعى رسد كه در معرض سخط و غضب بارى تعالى آيند و شفقت از دلهاى ايشان برخيزد و ظلم بر طباع ايشان مستولى گردد ، و رعيّت كه ودايع حق تعالىاند ازيشان بمحنت و آسيب رسند ، و دلهاى خلق بر ايشان گران شود و همّت در زوال ملك و حكم ايشان بندند و در اواخر صلوات و اوقات خلوات دعاء بد كنند ، آنگاه [ 4 ] صرصر فتنه بجنبد و عقوبت
« جَعَلْنا عالِيَها سافِلَها »
« 2 » ظاهر گردد و معجزهء
« أَلْقَيْنا بَيْنَهُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ »
« 3 » و كلمهء
« كَتَبْنا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيارِكُمْ »
هامش
[ 1 ] - مب : تقدير
[ 2 ] - مب ، صو : كه هر مدت
[ 3 ] - مب : كامرانى
[ 4 ] - مب ، صو : + باد .
( 1 ) و الله اعلم : خدا داناتر است .
( 2 ) جعلنا عاليها . . . : رك : ص 420
( 3 ) القينا بينهم . . . : رك : ص 231 .