كمال إفضال و وفور مجد و وفور مجد و جلال ، و إنعام او دربارهء اهل علم و ارباب هنر شايع و مستفيض . افاضل زمان و شعراى جهان بمدح و اطراء او زبان گشاده و ذكر فضايل و مآثر او در افواه خاصّ و عامّ افتاده . علماء عصر و فضلاء دهر را جمع كرد تا در تفسير قرآن مجيد و كلام نا مخلوق تصنيفى مستوفى [ 1 ] كردند مشتمل بر اقاويل مفسّران و تأويل متقدّمان و متأخّران و بيان وجوه قراءات و علل نحو و اشتقاق لغات و مشحون [ 1 ] بشواهد امثال و ابيات و موشّح بايراد اخبار و احاديث . و از ثقات حضرت او باز - مىگفتند كه بيست هزار دينار زر سرخ بر مراعات مؤلّفان و مصنّفان آن كتاب انفاق افتاده بود ، و نسخهء اين تفسير در مدرسهء صابونى به نيسابور مخزون بود تا حادثهء غز افتاد ، در شهور سنهء خمس و أربعين و خمسمائه . و آن نسخه امروز به تمام و كمال به اصفهان است در ميان كتب آل خجند متّع اللّه المسلمين ببقائهم و رحم الماضين من آبائهم « 1 » .
و اين ضعيف مصنّف ترجمه ابو الشّرف ناصح الجربادقانى بوقتى كه از وطن خويش بسبب حوادث روزگار منزعج بود و به اصفهان مقيم ، برياض اين فوايد مستأنس بود و از انوار نكت و دقايق آن مقتبس ، و اين كتاب صد مجلّد است در قطع حال [ 2 ] ، كه عمرى تمام در انتساخ آن مستغرق شود و تحصيل آن جز بسالهاى دراز ممكن نگردد ، الّا بمعاونت نسّاخ ، و كتبت آن بخطوط [ 3 ] مختلف ميسّر شود .
عتبى آورده است كه شيخ ابو الفتح بستى با من حكايت كرد كه وقتى مرا سه
هامش
[ 1 ] - شع ، مب : لغات مشحون
[ 2 ] - شع ، مب : حال نبشته
[ 3 ] - اس : و كتبت بخطوط . چت ، چق : و كتبهء امين ، و كتابت آن جز بخطوط مختلف ميسر نشود .
( 1 ) متع اللّه . . . : خداى با بقاى ايشان مسلمانان را بهرهمند سازد و بر پدران گذشتهء آنان رحمت كند .