چيست ؟ فرمود باور كردن دل ، و تصميم بر بازنگشتن به گناهى كه از آن آمرزش جسته ، كميل گفت ، اگر چنين كنم از مستغفران باشم ؟ فرمود نه كميل عرضكرد پس چطور ؟ فرمود چون تو هنوز به اصل استغفار نرسيدى پرسيد اصل استغفار چيست ؟ فرمود بازگشت بتوبه از گناهى كه آمرزش آن را خواستهاى ، و آن اولين درجه و رتبه عابدان و ترك گناه است .
و استغفار نامى است كه معنايش شش جزء دارد ، اول پشيمانى بر گذشته ، و دوّم تصميم جدى كه براى هميشه به آن گناه بازنگردد ، و سوّم اداء حقوق بين تو و ساير آفريدهها ، و چهارم پرداخت حق خداوند در واجبات ، و پنجم اينكه گوشتى كه از حرام بر بدنت روئيده ، آب كنى تا پوست به استخوان بچسبد و سپس گوشت تازه برويد ، و ششم اينكه بدنت را تعب عبادت چشانى چنانچه لذت گناه چشانيدهاى « 1 » .
بيان : حضرت آبرودارى و راستگوئى را يك خصلت شمرده ، زيرا بزرگ ترين وسيله حفظ آبرو راستگوئيست ، چنانچه مهمترين سبب آبروريزى دروغ گوئى است ( على جهته ) يعنى به ترتيب و شمرده خواندن و انديشه در معانى آن ، و ديگر شرائط تلاوت قرآن ، و در قاموس گويد : بس ( كه كلمه فارسى است ) يعنى كفايت مىكند .
32 - حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود خداوند امور ( عالم ) را آغاز نموده و آنچه را خواست براى خويش برگزيد ، و آنچه را از آنها دوست داشت ويژه خود ساخت ، از جمله چيزهائى كه دوست داشت ، اين بود كه ايمان را پسنديد و آن را از نام خود بازگرفت ، و به بندگانى كه دوست داشت بخشيد ، آنگاه آن را روشن ساخت ، و راههايش براى كسى كه در آن درآيد آسان نمود و عزيز نمود اركانش را از دستبرد كسى كه از آن كناره گرفت ، و آن را مايه سرفرازى
هامش
( 1 ) تحف العقول چاپ اسلاميه ص 192 .