( و ارعى مرعاه )
يعنى آمادهاش نمود ، تا در آن بچرند ، و واژه مرعى را براى دانشها و احكام و آدابى كه قرآن در بر گرفته ، استعاره آورده ، و اينها را بدان تشبيه فرموده ، چون اينها چراگاههاى روح و غذاى جانند كه مايه پرورش خردند چنانچه گياه و سبزه خوراك بدن ، و مايه بقاء و پايدارى آنست .
سخن ما : احتمال دارد مقصود حضرت از اين دو جمله آن باشد كه خداوند براى اسلام ، حدود و حريمى قرار داده ، كه گذشتن از آن را روا نميدارد ، و نيز رخصتها و آزادىهائى قرار داده كه مردم در بهرهبردارى از آنها آزادند ، و ممكن است بگوئيم ،
( احمى حماه )
يعنى از تغيير و دگرگون ساختن قوانين و احكام آن جلوگيرى نموده
( و ارعى مرعاه )
يعنى راه اطاعت و پيروى از آن را باز گذاشته ، و آن خوراك جانست كه مايه زندگى جاويد عالم آخرتست ، و مشتفى همچون مستشفى كه در پارهاى از نسخههاست ، يعنى درمان خواه ، چون درمان بيماريهاى معنوى همچون نادانى و گمراهى در اسلام و قرآنست ، چنانچه خداوند ميفرمايد ( درمانست براى آنچه در سينههاست ) « 1 » يا اينكه هم درمان بيماريهاى معنويست و هم بيماريهاى جسمى ، از طريق حرز قرار دادن قرآن ، چنانچه ميفرمايد ( ما آنچه از قرآن فرستيم ، درمانست ) « 2 » ، و كفايت ، بكسر كاف ، يعنى آنچه بدان از ديگرى بىنياز شود ، و قرآن براى اهل آن كفايت است ، و همچنين كسى كه مشكلات آن را از اهلش فرا گيرد ، و در فهم متشابهات آن بدانها مراجعه كند .
21 - ابن الوليد از . . . از ابو حمزه ثمالى روايت كند كه حضرت باقر عليه السّلام فرمود ، اسلام بر پنج چيز بنيان شده است ، برپا داشتن نماز ، و پرداخت زكوه ، و زيارت خانه كعبه ، و روزه ماه رمضان ، و وابستگى بخاندان ما ، در چهار
هامش
( 1 ) سورهء يونس آيه 57 .
( 2 ) سورهء اسرى آيه 82 .