و آمادگى ذهن در قبول معارف و حكمت اهل بيت است ، براى افراد زيرك و هوشمند ، و در مجالس بجاى لمن تفطّن ، لمن فطن است .
( و يقينا لمن عقل )
يعنى باعث حصول يقين مىشود براى كسى كه تفكر و تدبر نمايد ، عقل بر وزن ضرب يعنى تدبّر كرد و بر وزن علم هم لغتى است ، و ممكن است مقصود ، صاحب عقل باشد ، و عقل نيروئيست كه بوسيله آن خوب از بد تميز داده شود ، و بقولى عقل غريزهايست كه باعث فهم كلام مىشود ،
( و بصيره لمن عزم )
و در نهج البلاغه و مجالس و تبصره ضبط شده ، راغب گويد ، نيروى درّاكه قلب را بصيرت ، و بصر گويند همچون آيه شريفه
أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى بَصِيرَةٍ
- ( مردم را ) با بصيرت و بينائى بسوى خدا دعوت ميكنم ) « 1 » يعنى با شناخت ، و ( تبصره ) يعنى بينا و روشن ساختن ، همچون تذكره مصدر باب تفعيل است ، و گويد عزم و عزيمت ، بستگى دل است ، بر امضاء امرى پايان ، يعنى بينائى است براى كسى كه تصميم اطاعت داشته باشد ، ميداند چگونه بايد اطاعت كند يا در تمام امور بينائى خواهد يافت ، زيرا دين تمام امور دنيا و آخرت را در بر دارد ، و نيز انسان متديّن بر هيچ امرى تصميم نگيرد مگر با بينائى .
( و آيه لمن توسم )
يعنى اسلام داراى نشانههائيست براى صاحبان فراست و آنها كه بنور دانش و يقين بنگرند ، و اين جمله اشاره است به آيه شريفه
( إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ
- و در اين عذاب هوشمندان را نشانه بسيار است ) « 2 » راغب گويد : و سم بمعنى تأثير ، و سمه بمعنى اثر است خداوند ميفرمايد
سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ
- بر رخسارشان از اثر سجده نشانها پديدار است ) « 3 » و نيز ميفرمايد
تَعْرِفُهُمْ بِسِيماهُمْ -
آنان را از سيمايشان ميشناسيد « 4 »
هامش
( 1 ) سورهء يوسف آيه 108 .
( 2 ) سورهء حجر آيه 75 .
( 3 ) سورهء فتح آيه 29 .
( 4 ) سورهء بقره آيه 273 .