و زيان صبر نمود ، و اين قول مجاهد است .
و سدى و كلبى گويند ، آنها كسانى هستند كه فرمان جهاد و نبرد داشتند و شرع خود را آشكار كردند و در مسير دين كوشيدند ، و ابو العاليه گويد آنها چهار نفرند ، ابراهيم و نوح و هود و چهارمى آنها محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است ، و عزم بايست كردن و حتمى نمودنست ، و پيامبران اولو العزم آنهايند كه شريعت آورده و پيروى از آن ، و رها كردن مرامهاى ديگر را بر مردمان واجب ساختند « 1 » .
( لا كفرا به )
يعنى نه اينكه حقانيت او را منكر شود بلكه مرام او را باور دارد و آن را براى زمان معينى مصلحت ميداند ، و نسخ مصالح و فوائد زيادى دارد ، و بنده خدا مأمور است در برابر برنامههاى او تسليم باشد ، و يكى از بهرههاى نسخ آزمايش مردم است در رها كردن مرامى كه به او چسبيده بودند ، ( و منهاجه ) گويا اشاره است به اين آيه ( ما بر هر قومى شريعت و طريقهاى مقرّر داشتيم « 2 » .
3 - آيه شريفه ( خدا شرع و آئينى كه براى شما قرار داد ) « 3 » روى سخن با پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است ( نوح را هم به آن سفارش كرد ، و بر تو نيز همان را وحى كرديم ) اى محمّد ( و به ابراهيم و موسى و عيسى هم آن را سفارش نموديم كه دين خدا را به پا داريد ) يعنى بگيريد ( و بياموزيد ) دين را ، توحيد و برپاداشتن نماز و پرداخت زكوه و روزه ماه رمضان و زيارت خانه خدا ، و احكام و سنّتهائى كه در كتابها ( ى آسمانى ) است ، و اقرار بولايت امير المؤمنين عليه السّلام ( و هرگز تفرقه و اختلاف در دين مكنيد ) يعنى جدائى نداشته باشيد ( ( و بدان كه ) مشركان را كه بخداى يگانه و ترك بتان دعوت ميكنى ( قبولش ) بسيار در نظرشان بزرگ مىآيد ) از ياد اين شرايع و احكام ، سپس فرمود ، ( خدا هر كه را بخواهد بسوى خود
هامش
( 1 ) مجمع البيان ج 9 ص 94 .
( 2 ) سورهء مائده آيه 48 .
( 3 ) سورهء شورى آيه 13 تا 15 .