كسى را بر ديگرى برترى نيست مگر به تقوى ، بدانيد برترين پاداشها ، نزد خدا ، و بهترين جزاء و سرانجام براى متقين است « 1 » .
53 - علىّ بن ابراهيم از . . . از سلّام جعفى روايت كند كه از حضرت صادق عليه السّلام پرسيدم و فرمود ايمان آنست كه خدا ، اطاعت شود و نافرمانيش صورت نگيرد « 2 » .
بيان : به نظر ما ، اين يكى از معانى ايمانست ، و علما آن را حمل بر ايمان كامل نمودند ، بعضى از محققين فرمودند : اين روايت كوتاه سخن است در باره ايمان ولى روايات ديگر آن را تفصيل ميدهد ، ولى قاعده كلّى كه شامل تمام حدود و مراحل ايمان شود و چنانچه بايد حق شناخت ايمان را ادا كند ، اين است كه ايمان كامل خالص ، در آخرين مرحله كمال ، همان تسليم خدا بودن و باور كردن تمام آوردههاى پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است به زبان و دل از روى بينائى ، با زير بار رفتن تمام فرمانها و نواهى چنانچه هست ، و اين مرحله ايمان صورت نمى - گيرد مگر بعد از رسيدن دعوت پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم در همه امور ، به شخص ، امّا كسى كه در تمام امور دعوت پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم به او نرسيده يا نشنيده ، يا نفهميده او گمراه است و مستضعف ، نه كافر است و نه مؤمن و عذاب اين دسته از همه سبكتر است ، بلكه بسيارى از آنها عذاب نميشوند و آيه قرآن به همين مطلب اشاره دارد ( مگر آن گروه از مردان و زنان و كودكان كه براستى ناتوان بودند ، ( فقير يا عاجز يا مريض و غيره بودند ) كه گريز و چارهاى بر ايشان ميسّر نبود و راهى به نجات خود نمىيافتند ) « 3 » .
و هر كه دعوت را دريافته و نپذيرفته ، و باور نكرده ، گر چه پارهاى از آنها را
هامش
( 1 ) مشكاة الانوار ص 38 .
( 2 ) كافى ج 2 ص 33 .
( 3 ) سورهء نساء آيه 98 .