راهبردن بوسيله ائمّه عليه السّلام است
( و ما يثبت في القلوب )
اين جمله اشاره است به اعتقاد قلبى نسبت بشهادتهاى ظاهرى اسلام ، پس كلمه من در
( من صفه الاسلام )
بيانيّه است و احتمال دارد ابتدائيّه باشد ، يعنى آنچه از آثار اعمال ظاهرى بدرون سرايت مىكند
( و ما ظهر من العمل )
اشاره است باينكه اعمال اجزاء ايمانست ، گر چه امكان دارد بگوئيم منظور از اين جمله گفتن شهادتين است بطورى كه آخر روايت نيز به آن اشاره دارد ،
( ارفع من الاسلام )
زيرا ايمان سبب مىشود مؤمن بثوابهاى آخرت برسد ، يا برترى ايمان بخاطر اينست كه ولايت در آن اعتبار يافته ، بنا بر اين ايمان از اسلام كاملتر و جامعتر است .
( الايمان يشارك الاسلام )
از اين جمله استفاده مىشود كه اعتقادات اسلام با اعتقادات ايمان يكى است ، فقط در ايمان باور قلبى هم شرط شده به عكس اسلام ، و ممكن است اين جمله را تأويل بريم باينكه مقصود حضرت اينست كه ايمان شريك اسلام است در اعمال ظاهرى مثل نماز و روزه و . . . ولى اسلام در امور باطنى كه در ايمان معتبر است ، شريك ايمان نيست ، زيرا مثلا در تصديق ولايت با ايمان شركت ندارد ، گر چه در شهادتين و تصديق بتوحيد و پيامبرى با همند .
9 - علىّ بن ابراهيم از . . . از فضيل بن يسار روايت كند كه حضرت صادق عليه السّلام فرمود ايمان ، شريك اسلام است ، ولى اسلام شريك ايمان نيست « 1 » .
10 - على از . . . از فضيل روايت كند كه از حضرت صادق عليه السّلام شنيدم ميفرمود ايمان شريك اسلام است ولى اسلام شريك او نيست ، ايمان آنست كه در دل نشيند ، و اسلام آنست كه ازدواج و ارث و محفوظ بودن خون بر آنست ، و ايمان با اسلام شركت كند ولى اسلام شريك ايمان نشود « 2 » .
بيان : وقر بر وزن وعد يعنى ساكن شود ، از وقار بمعنى حلم و بردبارى
هامش
( 1 ) كافى ج 2 ص 25 .
( 2 ) كافى ج 2 ص 26 .