كسى براى ما اين ( عذاب ) را پيش فرستاد ؟ تو در آتش عذابش را چندين برابر بيفزا ، منظورشان آن دو نفر اول يعنى ابو بكر و عمر است ، سپس دشمنان آل محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم در دوزخ چنين ميگويند : چه شده كه ما مردان مؤمن را كه ( بجرم ايمان به خدا ) از افراد پست و اشرار ميشمرديم ( در دوزخ ) نمىبينيم و منظور از آن افراد شيعيان حضرت امير المؤمنين عليه السّلام است كه : ما آنها را ( در دنيا ) مسخره و استهزا ميكرديم ( آيا آنها اهل دوزخ نيستند ) يا هستند و چشمان ( ما ) بر آنها نمىافتد سپس ميفرمايد : ( اى اهل ايمان بدانيد ) اين منازعه اهل آتش و دوزخ محقق و حتمى است ، و اين فرمايش از حضرت صادق عليه السّلام است كه فرمود به خدا قسم شما در بهشت شادمانيد ولى در دوزخ شما را ميجويند « 1 » .
بيان : (
آخَرُ مِنْ شَكْلِهِ
) مفسّران گويند يعنى مىچشد ، يا عذاب ديگرى و بر حسب تأويل و تفسير امام عليه السّلام يعنى دسته ديگرى مثل دسته اوّل به بدبختى درآيند ،
( أَزْواجٌ )
يعنى جنسهائى مانند هم
( هذا فَوْجٌ )
بازگو كردن سخنى است كه به طغيانگران پيشين گفته مىشود ( و بنو سباع ) كنايه از بنى عباس است
( لا مَرْحَباً بِهِمْ )
نفرينى است كه جلو رفتهها در حق دنبالهروها كنند ، و آنگاه بنى عباس به بنى اميّه گويند (
بَلْ أَنْتُمْ لا مَرْحَباً بِكُمْ
) يعنى بلكه شما به اين گفتار و نفرين سزاوارتريد بخاطر گمراهىتان و نيز گمراه ساختن
( أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ )
يعنى عذاب را ، يا اتّصال بما را ، يا منحرف ساختن ما
( فَبِئْسَ الْقَرارُ )
دوزخ
( عَذاباً ضِعْفاً )
يعنى دو برابر و مقصود از دو نفر اوّل ابو بكر و عمر است
( أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِيًّا )
بقولى اين جمله انكار خودشان ، و استهزاء شيعيان بجاى استهزاء خود آنهاست (
أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ
) بقولى در برابر
( ما لَنا )
است ، گويا ميگويند آن افراد اينجا نيستند يا چشم ما به آنها نمىافتد و آنان را نمىبينيم يا
( أَتَّخَذْناهُمْ )
يعنى هر يك از دو كار را در باره آنها انجام دهيم چه استهزاء كنيم يا نمائيم ،
( تُحْبَرُونَ )
به صيغه مجهول
هامش
( 1 ) تفسير قمى ص 571