زمخشرى در اساس گويد سجم عن الامر يعنى كندى نمود و خود را گرفت و گويد خاضوا في الحديث و تخاوضوا فيه و هو يخوض مع الخائضين در گفتار هرزگى نمود و با هرزهگويان هرزگى كرد و به همين معنى است و
هُمْ فِي خَوْضٍ يَلْعَبُونَ
يعنى آنان در هرزگى بازى ميكنند ، راغب اصفهانى گويد خوض يعنى شروع و مرور در آب و استعاره آورده مىشود براى شروع در كارها و بيشتر آنچه كه در قرآن وارد شده در مورديست كه شروع و ابتداء در آن امور مذمّت شده همچون فرمايش خداوند اگر از آنها سؤال كنى حتما ميگويند
إِنَّما كُنَّا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ
« 1 » همانا ما پيوسته كارهاى مذموم را شروع و نيز بازى ميكرديم و همچنين آيه ديگرى كه ميفرمايد
وَ خُضْتُمْ . كَالَّذِي خاضُوا
« 2 » يعنى شما هم در شهوات دنيا بمانند آنها فرو رفتيد و همچنين آيه ديگرى كه ميفرمايد
ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ
« 3 » آنها را رها كن در شهوتها و خواستههاى خود بازى كنند و در جاى ديگر ميفرمايد
وَ إِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آياتِنا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ
« 4 » چون گروهى را ديدى كه براى خوردهگيرى و طعنزدن در آيات ما گفتگو ميكنند از آنان دورى گزين تا در سخنى ديگر وارد شوند ، بنا بر اين خوض بمعنى وارد شدن و شروع در كار است و به همين معنى است اين جمله : اخضت دابتى في الماء يعنى اسبم را در آب فرو بردم « 5 » .
نظر ما : ممكن است كلمه سجموا در اينجا به صيغه باب تفعيل خوانده شود يا اينكه ثلاثى مجرّد باشد و اسماع را مرفوع بخوانيم تا بدل باشد از ضمير ( در سجموا ) و نحاه و انتحاه يعنى آهنگ او كرد ، و انتحى يعنى جديّت نمود
هامش
( 1 ) سورهء توبه آيه 65 .
( 2 ) سورهء توبه آيه 69 .
( 3 ) سورهء انعام آيه 91 .
( 4 ) سورهء انعام آيه 68 .
( 5 ) مفردات راغب ص 161 .