ادا باشد . و اما اگر كمتر از يك ركعت يا به مقدار ركعت - ليكن نه به طور متصل - درك نموده باشد در اينكه ادا است يا قضا تأمل دارد .
مسأله 4 - اگر اول وقت ، نماز ظهر و عصر را در تهران بخواند و سوار هواپيما شود و قبل از ظهر همان روز به اسلامبول برسد آيا نماز ظهر و عصر - كه به جا آورده شدهاند - در وقت ظهر بر او واجب است ؟ ظاهر آن است كه واجب نمىباشد .
مسأله 5 - اگر هلال شب فطر را در اسلامبول ببيند و به تهران مسافرت كند و در تهران شب آخر روزه باشد آيا روزه بر او واجب است ؟ ظاهراً چنين است ، بلكه ظاهراً واجب است و لو اينكه در اسلامبول سى روز روزه گرفته باشد ؛ پس در اين حكم بين روزه و نماز فرق مىباشد . و اگر در تهران مثلًا تا غروب آفتاب روزه بگيرد و افطار نكند پس به اسلامبول مسافرت نمايد و قبل از غروب همان روز به آنجا برسد آيا امساك تا غروب ، بر او واجب است يا نه ؟ ظاهر آن است كه واجب نمىباشد اگر چه احوط ( استحبابى ) است . و اگر در اسلامبول روزه بگيرد و دو ساعت به غروب ، به تهران مسافرت كند و شب را در اثناى راه درك نمايد و افطار نكند و قبل از غروب آفتاب همين روز ، به اسلامبول برگردد ، آيا امساك تا غروب بر او واجب است ؟ احوط ( استحبابى ) اين است ، اگر چه عدم وجوب آن اشبه مىباشد . و همچنين است اگر در جايى تا غروب روزه بگيرد سپس سوار هواپيما شود پس به طور عمودى بالا برود تا اينكه آفتاب را ببيند . و اگر بعد از ظهر از تهران بدون نيّت روزه مسافرت نمايد و قبل از ظهر همان روز به اسلامبول برسد ، ظاهر آن است كه در صورتى كه مفطرى را نياورده باشد نيّت روزه جايز است و مراعات احتياط خوب است . و اگر آخر شعبان در تهران اول رمضان در اسلامبول باشد پس در تهران تا شب باقى بماند آنگاه به اسلامبول برود و شب دوم ماه به آنجا برسد و ماه در اسلامبول بيست و نه روز باشد و در آن روزه بگيرد و روزهاش بيست و هشت روز شود آيا قضاى يك روز بر او واجب است ؟ احوط ( وجوبى ) چنين است ، بلكه خالى از قرب نمىباشد . و اگر با هواپيما مسافرت كند و تمام ماه نسبت به او شب باشد ، قضا بر او واجب است ظاهراً و همچنين است كسى كه در قطب باشد و از او ماه رمضان فوت شود ؛ با اشكالى كه دارد . و اگر در تهران صبح كند در حالى كه روزه باشد پس عمداً افطار نمايد سپس به اسلامبول
تحرير الوسيله ( فارسى ) — صفحة 669
مساهمون: السيد الخميني
ص٦٦٩