مسأله 6 - و از ( اقسام ) اضرار است بيرون آوردن ناودانها ، به طورى كه به راه ضرر بزند ؛ پس ظاهراً ضمان در آن ثابت است . و در صورت عدم اضرار ، در صورتى كه اتفاقاً روى ديگرى بيفتد و او را هلاك نمايد ظاهراً ضمان ثابت نمىباشد . و همچنين است كلام در بيرون آوردن نورگيرها و بالكنها . و شايد ضابط در ثبوت ضمان و عدم ضمان ، اذن شارع و عدم آن باشد ؛ پس هر آنچه كه شرعاً در آن اذن داده شده است ، در آن به جهت تلف ناشى از آن ضمان ثابت نيست مانند بيرون آوردن نورگيرهاى غير مضرّ و نصب ناودانهايى كه اين چنين است . و هر آنچه كه در آن اذن داده نشده است ضمان ثابت است مانند ضرر رساندن به راه مسلمين به هر نحوى كه باشد ؛ پس اگر به سبب آن ، چيزى تلف شود ، ضمان ثابت است . اگر چه كلّيت آن در هر دو موضع خالى از كلام و اشكال نيست .
مسأله 7 - اگر دو كشتى با هم تصادم كنند و آنچه كه در آنها از نفس و مال هست ، هلاك شود پس اگر اين كار به تعمد هر دو كشتىبان باشد ، اين عمد است . و اگر از روى تعمد نباشد و تصادم به واسطه كار آنها يا كوتاهى آنها باشد در صورتى كه قصد قتل نداشته باشند و چنين تصادمى غالباً منتهى به قتل نباشد ، شبه عمد ، يا از باب اسبابى است كه موجب ضمان مىشود ؛ پس براى هر يك از آنها بر صاحبش نصف قيمت آن چيزى است كه اتلاف نموده است و بر هر يك از آنها نصف ديهء صاحبش است در صورتى كه هر دو تلف شوند . و بر هر يك از آنها نصف ديهء كسى است كه در آنها تلف شود . و اگر هر دو كشتىبان ، مالك نباشند - مانند غاصب و اجير - هر يك نصف دو كشتى و آنچه كه در آنها است را ضامن مىباشند ، پس ضمان در اموال آنها است ، خواه آنچه كه تلف شده ، نفس باشد يا مال . و اگر تصادم به غير فعل آنها و بدون كوتاهى آنها باشد ، به اينكه باد بر آنها غلبه كند ، ضمانى نيست . و اگر يكى از آنها تفريط كند نه ديگرى پس تفريطكننده ضامن است . و اگر يكى از دو كشتى ايستاده يا مانند ايستاده باشد و صاحبش تفريط نكرده باشد ضامن نمىباشد .
مسأله 8 - اگر ديوارى را در ملك خودش يا در ملك مباح ، بر پايهاى كه عادتاً مثل آن ثابت مىماند بنا كند ، پس ديوار بدون كج بودن و بدون خراب نمودن ، بلكه بر خلاف عادت ساقط شود ، مانند سقوط آن به سبب زلزله و مانند اينها ، صاحبش آنچه را به وسيله
تحرير الوسيله ( فارسى ) — صفحة 602
مساهمون: السيد الخميني
ص٦٠٢