مسأله 13 - اگر دفع كنندهاى او را دفع كند ( پرت كند ، هل بدهد ) و او بميرد ، قود در فرض عمد و ديه در شبه عمد بر دفعكننده است . و اگر او را دفع كند پس روى ديگرى بيفتد و بميرد ، بازهم قود يا ديه بر دفعكننده مىباشد . و در روايت صحيحى است كه ديه براى اولياى مقتول بر كسى است كه بر مرد واقع شده و به قتل رسيده و كسى كه دفع شده در ديه بر كسى رجوع مىكند كه او را دفع كرده است . و ممكن است اين روايت حمل شود بر اينكه دفع شدن ، او را به افتادن روى ديگرى مضطر نموده باشد ، به طورى كه كار ، به نحوى منسوب به او باشد .
مسأله 14 - اگر به كسى تصادم ( برخورد ) كند پس مصدوم بميرد ، چنانچه قصد قتل داشته باشد يا فعل طورى باشد كه غالباً مىكشد اين عمد است و قصاص مىشود . و اگر قصد صدمه زدن داشته باشد - نه قتل - و اين صدمه غالباً كشنده نباشد ، ديهاش بر مال صدمهزننده است . و اگر صدمهزننده بميرد در صورتى كه مصدوم در ملك خودش يا در محل مباح يا در راه وسيعى باشد خون صدمهزننده هدر است . و اگر در راه تنگى ايستاده باشد پس بدون قصد ، او را صدمه بزند ( و صدمهزننده بميرد ) مصدوم ديهء او را ضامن است . و همچنين است اگر در راه تنگ بنشيند ، پس انسانى به سبب او بلغزد . البته اگر قصد صدمه دارد و داراى راه گريز باشد ، خون او هدر است و ضمان مصدوم بر او است .
مسأله 15 - در صورتى كه دو حرّ بالغ عاقل با هم تصادم كنند پس هر دو بميرند ، چنانچه هر دو قصد قتل داشتهاند اين عمد است . و اگر چنين قصدى نداشتند و كار طورى نيست كه غالباً به قتل برساند ، شبه عمد است و براى ورثهء هر كدام آنها نصف ديهء او مىباشد و نصف ديگر ساقط مىشود . و هر دو پياده باشند يا سواره و يا يكى سواره باشد و يكى پياده ، مساوى مىباشند . و بر هر يك از آنها نصف ارزش مركوب ديگرى است در صورتى كه با تصادم تلف شود . و بين يكى بودن جنس مركوب و مختلف بودن آن - اگر چه در قوت و ضعف متفاوت باشند - فرقى نمىكند . و بين شدت حركت يكى از آنها - نه ديگرى - يا مساوى بودن حركتشان در صورتى كه صدق تصادم بشود ، فرقى
تحرير الوسيله ( فارسى ) — صفحة 599
مساهمون: السيد الخميني
ص٥٩٩