ششم : سدس ( يك ششم ) است و آن براى پدر است با وجود فرزند مطلقا . و براى مادر است با وجود حاجب از ثلث يعنى فرزند و برادر و خواهر بنابر آنچه كه گذشت . و براى برادر يا خواهر مادرى است در صورتى كه از طرف مادر ، متعدد نباشند . پس فروض نصف است و نصف آن است و نصف نصف آن است و دو ثلث است و نصف دو ثلث است و نصف نصف دو ثلث است .
مسأله 1 - از آنچه كه ذكر شد ظاهر مىشود كه اهل طبقهء سوم از صاحبان انساب ، داراى فرض نمىباشند و فقط از جهت قرابت ارث مىبرند . و معلوم شد كه زوجين وراثتشان مطلقا به فرض است ، مگر در يك صورت و آن موردى است كه وارث ، منحصر به امام عليه السلام و زوج باشد .
و اما طبقهء اول و دوم بعضى از آنها اصلًا فرضى ندارند مانند پسر و برادر پدر و مادرى يا پدرى و بعضى از آنها مطلقا داراى فرض مىباشند مانند مادر و بعضى از آنها در بعضى از حالات - نه در همه حالات - صاحب فرض مىباشند مانند پدر كه با وجود فرزند ميّت ، داراى فرض است و در صورتى كه ميت فرزندى نداشته باشد صاحب فرض نمىباشد و همچنين است يك خواهر و دو خواهر پدرى و پدر و مادرى ، پس اينها فرض دارند در صورتى كه مردى با اينها نباشد و اگر مردى باشد داراى فرض نمىباشند .
مسأله 2 - از آنچه كه ذكر شد معلوم گشت كه كسى كه داراى فرض مىباشد بر دو قسم است : اول كسى است كه فقط يك فرض دارد و فرض اين شخص به تبدّل احوال ، كم و زياد نمىشود مانند پدر كه در صورت وجود فرزند ، صاحب فرض است و آن فقط سدس است مطلقا . و همچنين است يك دختر و دو دختر و بيشتر در صورتى كه پسر نباشد . و همچنين است يك خواهر و دو خواهر پدرى يا پدر و مادرى در صورتى كه برادر نباشد ؛ زيرا فرض اينها نصف يا دو ثلث است مطلقا و اينها اگر چه در بعضى از حالات - نه همه حالات - صاحب فرض مىباشند ، اما فرض اينها به تغيّر حالات نه كم مىشود و نه زياد .
و گاهى كسى است كه در هر حالى داراى فرض است كه به تبدّل احوال ، تغيير پيدا نمىكند . و اين مانند برادر مادرى يا خواهر مادرى است كه در صورت يكى بودن فرض او
تحرير الوسيله ( فارسى ) — صفحة 401
مساهمون: السيد الخميني
ص٤٠١