زبانشناسان و دستورنگاران ( النحاة ) اين شهر و اسكندريه و روم با ريزهكارى و ژرفنگرى آن را دنبال كردند . سخن جالينوس در اين زمينه خود گواهى است كه خواهيم ديد دانشمندان مسيحى خاور و باختر نيز آن را رها نكردند ، بسيارى از نسخههاى كهن كه اكنون در دست است يادگار هنر آنان است .
چنان كه در سورستان و ايران شهر و سرزمينهاى وابستهء بدان نيز شيفتگان هنر و دانش به چنين كارى دستيازيدند و جانشين آنان شدند . همين نسخههاى خاورى است كه به زبانهاى پهلوى و سريانى و عبرى و فارسى و عربى و تركى و هندى در دست ما هست و يادگار هنرمندانى است كه كار سنجش و درست نويسى نسخهها در شهرهاى بغداد و رى و نيشابور و مصر و اندلس و هند و سند بازارى داشته است .
5 - گزينش و تلخيص
گزيدهسازى و يادداشتبردارى از روى نوشتههاى دانشمندان بزرگ كه بسيارى از آنها هم از ميان رفته و اكنون در دست نداريم خود كارى ارزنده بوده و همين گزيدهها و يادداشتها براى ما امروز خود سرچشمهايست كه با آنها به انديشهء آنان راه مىبريم و در بسيارى از بررسىها تنها همينها است كه بنياد كار كنونى ماست و نگارندگان تشنهء تاريخ هنر و دانش و فلسفه در بسيارى از جاها تنها از همين سرچشمه سيراب ميگردند .
دانشمندانى مانند دموكريتس و اپيكوروس بودهاند كه نگارشهاى بسيارى داشتهاند و برجاى نمانده و آنچه شاگردان از آنها