فصل اوّل « در ذكر أخبار اين كروه عرب اشعريّين اسلاميه . و سبب اسلام آوردن ايشان . و ذكر هجرت آنكسانى كه ازيشان هجرت كردند . و فضيلتهآىء مرويّه ، و مفاخر مذكورهء ايشان » .
روايت كند هشام بن محمّد بن سآئب كلبى « 1 » ، از [ أبو ] « 2 » سآئب مخزومي ، كه او
هامش
( 1 ) . هشام بن محمد بن السائب بن بشر الكلبى ، متوفاى سال 206 هجرى ، مورخ و تبارشناس مشهور ، يكى از مشهورترين دانشمندان و آگاهان به تاريخ عرب در دوره جاهلى و صدر اسلام ، و خبره در انساب و تبار قبايل عرب ، و حوادث و وقايع آنان بشمار مىرود ، تمامى ترجمه نگاران از واقدى تا دوران معاصر او را ستودهاند ، تنها برخى از متعصبين سنى او را به علت تشيّع نكوهش كرده و تضعيف نمودهاند . ابن النديم در « الفهرست : ص 108 » تاليفات او را متجاوز از 130 كتاب شمرده ، كه شامل مهمترين حوادث دوران صدر اسلام ، و تبار قبايل عرب مىباشد . دكتر جواد على درباره او مىگويد :
( هو العالم ، و المورخ ، و النسابة ، و اللغوى ، فما من كتاب في تاريخ العرب و الاسلام الّا و لهشام فيه قدح معلّى ، و ما من علم من علوم عصره ، الّا و له فيه باع طويل ، فالطبري و البلاذري و المسعودي و اضرابهم ، يعتمدون عليه و ينقلون عنه . و حسبك أنّ كتابا كتاريخ الامم و الملوك للطبرى لا يلتقط أخبار هشام ابن الكلبى و رواياته حسب ، بل إنّ تاريخ العرب قبل الاسلام فيه أكثره من أقوال هشام بن الكلبى ، و في الأخصّ القسم العراقى منه ، حيث ينفرد فيه ابن الكلبى بالرواية ) . « موارد تاريخ طبرى : مجلة المجمع العلمى العراقى ، ج 1 / مج 3 / ص 21 » ، بجز كتابهاى ( جمهرة النسب - الأصنام - نسب معدو اليمن ) ، ديگر كتابهاى هشام از ميان رفته است ، و به احتمال قوى مصنف تاريخ قم مطالب و اطلاعات تاريخى ياد شده در اين فصل ، درباره تبار اشعريان و وقايع آنان پيش از هجرت از يمن ، و پس از آن در مدينه و عراق را ، از برخى از كتابهاى تبارشناسى هشام كه از ميان رفته است همچون : « كتاب بيوتات اليمن ، كتاب الوفود ، كتاب منازل اليمن ، كتاب نواقل اليمن » و جز اينها روايت كرده است . تنها مطلب تاريخى در اين باره در كتاب « نسب معدو اليمن الكبير : ج 1 / ص 341 » آمده است ، كه ضمن ذكر سلسله نسب اشعريان مىگويد : ( عبد اللّه بن سعد بن مالك بن عامر و ولده ، لهم عدد كثير بقم ) .
( 2 ) . در نسخهء اصل : أبى .