و أبو عبد اللّه ، حمزهء بن حسن اصفهانى ، در كتاب اصفاهان آورده است ، كه :
« سبب آمدن اشاعره ، و ديكر عرب بناحيت جبل ، آن بود كه چون حجّاج بن يوسف ، عبد الرحمن بن محمّد بن اشعث را ، در روز دير الجماجم « 1 » بكرفت « 2 » ، و مردم « 3 » او را بهزيمت « 4 » كرد . و اصحاب و ياران او در شهرها متفرق شدند ، و جماعتى از ايشان به طرف اصفاهان عدول « 5 » كردند ، و ايشان از چهار قبيله بودند : از قبيلهء تيم ، و قيس ، و عنزه ، و اشاعره .
تيم : بقريهء طهران « 6 » از رستاق جىّ اصفاهان فرود آمدند ، و نسل و اعقاب ايشان آنجاست .
هامش
( 1 ) . دير الجماجم : يكى از ديرهاى مسيحيان است ، كه در صدر اسلام در سرتاسر عراق منتشر بوده ، اين دير در 7 فرسنگى جنوب شهر كوفه ( در نزديكى شهر ديوانيه كنونى ) به سمت بصره قرار داشته . و در نزديكى اين دير در سال 83 هجرى يكى از خونينترين جنگهاى ميان لشكريان حجّاج بن يوسف ثقفى ، و عبد الرحمن بن محمد بن الأشعث درگرفت ، كه دهها هزار سرباز از طرفين به هلاكت رسيدند ، به گفته مؤرخين يكصد جنگ كوچك و بزرگ بوقوع پيوست ، كه مهمترين آنها جنگ معروف به يوم دير الجماجم ( جنگ روز دير الجماجم ) بود ، كه در روز 14 جمادى الثانى سال 83 هجرى رخ داد ، و در آن لشكر ابن الاشعث شكست نهائى را پذيرفت ، و از ميان رفت . نگاه كنيد به : « معجم البلدان : مادة ( دير الجماجم ) ، تاريخ طبرى و تاريخ ابن الأثير : حوادث سال 83 هجرى » .
( 2 ) . به نوشته مؤرخين ابن الاشعث از ميان جنگ گريخت ، و نخست به كرمان و سيستان رفت ، و بعدها به خراسان رسيد و در آنجا به هلاكت رسيد .
( 3 ) . مقصود لشكريان اوست ، كه عمدة مردم بصره و كوفه بودند .
( 4 ) . هزيمت : شكست دادن .
( 5 ) . عدول كردن : به سمت آن رفتن ، پس از آنكه قصد آن نكرده بودند .
( 6 ) . طهران : ( طيران ) يكى از دهات ناحيه جىّ اصفهان ، كه ظاهرا در مشرق فريدن واقع است ( لغتنامه دهخدا : ماده طهران ) .