و اين باب مشتمل است بر دو فصل .
و من در اوّل اين كتاب ياد كردم ، كه پيشتر از تصنيف اين كتاب ، عزم كرده بودم كه أخبار جملهء عرب كه بقم بودهاند ، در زمان جاهليّت « 1 » و اسلام ، در كتابى
هامش
از او ياد كرده است ، و از گفته او برمىآيد كه سائب مشاور و وزير و نزديكترين كسان به مختار بوده است ، و در مقدمهچينى براى قيام او نقش مهمى داشته است ، به گفته طبرى در حوادث سال 66 هجرى ، او يكى از 5 نفرى بود كه براى مختار ( كه در آن هنگام در زندان عبيد اللّه بن زياد در كوفه محبوس بود ) از مردم بيعت مىگرفت ، و به مبارزه با عبد اللّه بن مطيع ( فرستاده عبد اللّه بن الزبير به كوفه ) برخواست ، و گفته او را ( بر منبر مسجد كوفه ) كه به مردم وعده عدالتى بر شيوهء و سيرهء عمر و عثمان مىداد پاسخ داده ، و با ناسزاگفتن به آن دو ، تنها خواسته مردم را برقرارى سيرهء علوى اعلان نمود . سائب در حوادث دوره قيام مختار بن أبى عبيد ثقفى ، و انتقام از كشندگان امام حسين ( ع ) و يارانش در كربلا ، و جنگهاى او با لشكريان عبد اللّه بن الزبير و برادرش مصعب بن الزبير ، از نزديك حضور داشت ، و هرگاه مختار براى شركت در جنگها از كوفه دور مىشد ، او را جانشين و خليفه خود در كوفه قرار مىداد . و عاقبت در سال 67 هجرى پس از شكست مختار از مصعب بن الزبير ، و محصورشدن در دار الامارة كوفه ، مختار بهمراه سائب و 15 تن ديگر از قصر دار الامارة بيرون آمده ، و به جنگ پرداخت كه همگى به شهادت رسيدند . نگاه كنيد به : « تاريخ طبرى ، و تاريخ ابن الأثير : حوادث سالهاى 66 و 67 هجرى ، اعيان الشيعة : 7 / 182 ، مستدرك اعيان الشيعة : 2 / 139 » و بنا به روايتى سائب در آخرين لحظات از مختار روى گرداند ، و به مخالفت با او برخواست ، و بدست ياران مختار كشته شد . « نگاه كنيد به : الجامع لأعلام المهاجرين و المنتسبين الى اليمن و قبائلهم : ج 1 / ص 490 » . طبرى در حوادث سال 67 ه مىگويد : سائب بن مالك أشعرى از همسر خود ( عمرة بنت أبى موسى أشعرى ) فرزندى آورد به نام محمد ، كه به همراه پدر خود در قصر دار الإمارة كوفه بود ، و پس از كشتهشدن پدرش دستگير شد ، ليكن به علت خردسالى آزاد گرديد . اما ديگر يادى از اين فرزند در تاريخ ، و بويژه در حوادث دوره حجّاج بن يوسف نيامده است ، از اين رو تاريخ قم تنها منبعى است كه از كشتهشدن او به دست حجّاج ياد مىكند .
( 1 ) . مقصود از اين گفتار آن است كه مصنّف تاريخ قم قصد نوشتن كتابى ، در أخبار و وقايع دوران