فصل سئم از باب اول « در ذكر آنج داخل قم است ، و خطّهء « 1 » آن ، از ضياعها و مواضع ، و نامهآء ديهآء آن ، و ذكر باروئى كه كرد بر كرد قم كشيدهاند ، كهنه و نو » روايت كنند اهل قم ، كه :
« يزدانفاذار « 2 » - صاحب ناحيت أبرشتجان « 3 » - جون عرب أشعريان بقم نزول
هامش
( 1 ) . خطّه و خطط ( به كسر خاء ) ، به معناى نقشه ساختمانسازى و تقسيمات يك شهر مىباشد .
( 2 ) . در اصل : يزدانفادار ضبط شده ، ولى در ادامه چندين بار اين نام را با ذال ضبط كرده است .
( 3 ) . در ضبط سين و شين آن اختلاف است ، و در تاريخ قم و ديگر منابع به هر دو ضبط آمده است ، و درباره موقعيت جغرافيايى آن در راهنماى جغرافيايى تاريخى قم ص 80 ، آمده است :
( مزرعه ابرستجان ( بر وزن بهمن نشان ) از مزارع قديم قم است ، سابقا قلعه و سكنه داشته ، ولى حال قلعه آن خراب است ، از رودخانه مشروب مىشود ، در دامنه كوه يزدان كه در نيم فرسخى شهر است واقع است ) . و درباره كوه يزدان در همان منبع ( در ص 115 ) آمده است :
( كوه يزدان در يك فرسخى شهر قم بلكه نزديكتر در طرف غربى واقع است . . . به اسم يزدان از آن جهت خوانده مىشود كه پيش از بناى اعراب شهر قم را ، بزرگ مجوسان كه در قريه ابرستجان - كه در دامنه اين كوه است - منزل داشته ، اسم او يزدان فاذار بوده ، و اين كوه را مرتع حشم خود قرار داده ، لهذا به كوه يزدان شهرت گرفته ) . و باز در همان منبع ( در ص 188 ) آمده است : ( كوه يزدان : اين كوه ما بين مغرب و جنوب قم واقع است ، يك فرسخ تا شهر مسافت دارد ) .
موقعيت كوه يزدان امروزه در غرب بزرگراه كمربندى قم - تهران كه از انتهاى جاده اراك و در ناحيه معروف به شاه جمال آغاز مىگردد و به ميدان هفتاد و دو تن - نقطه شروع بزرگراه قم - كاشان و قم - تهران - ختم مىگردد قرار دارد . امروزه يكى از محلههاى نوساز قم به نام « يزدان شهر » مىباشد كه بخشهاى جنوبى آن بر دامنه دنباله رشته كوه يزدان مىباشد .