رآى من مباين « 1 » رآى اوست ، و مقصود من خلاف مقصود او ، زيرا كه چنين رسانيدند به من ، كه او تصنيف كتابى كرده ، كه مشتمل باشد بر مآثر و مناقب بيشترين فاضلان و مشهوران جهان ، و ممكن كه نيافته باشد سبيلى و طريقى ، كه از خلاف رسم و مقصود خود درگذرد . و غرض و مقصود من ذكر مردان شهر خود ، از طالبيّه و عرب و عجم است ، و ذكر مدح ايشان ، جنانچ حمزه در كتاب اصفاهان ، حكايت مىكند از ذكر مردان اصفاهان .
پس بدانك هر كه متصدّى تصنيف كتابى ، و مصنّف جمع رسالهء كردد ، با نفس خود مخاطره مىكند ، و خود را در معرض معارضهء خداوندان فضل و فهم و نقص « 2 » مىآورد . و از طعن طاعنان ، و ملامت عيبجويان بسلامت نخواهد بود . و از دست و زبان ايشان خلاص نخواهد يافت ؛ مكر بتوفيق بارى جلّ ذكره ، و عزّ اسمه ، جنانچ شاعر كويد :
شعر
من تجلّى « 3 » به غير ما هو فيه * فضحته شواهد الامتحان « 4 »
اين كتاب كه من تصنيف ميكنم ، اكر مشتمل بر غير اين معنى و مقصود بودى ، از فنون آداب ، و صنوف اشعار مدوّنه ، بسيار آسانتر بودى از جمع أخبار شهرى كه محلّ او مندرس شده باشد ، و أهل او منقرض كشته ، و از آن نام و نشانى مانده . و هر قصّهء و خبرى و حكايتى در مرتبهء خود ياد كردن .
هامش
( 1 ) . مباين : تفاوت ، جدايى .
( 2 ) . در نسخهء اصل و ديگر نسخهها ضبط اين كلمه ( نقص ) است ، و احتمالا ضبط صحيح آن ( نقض ) باشد كه مقصود كسانى است كه بر نوشته نويسندگان ايراد و نقض و عيب وارد مىكنند .
( 3 ) . در نسخه اصل و تمامى نسخهها ( تجلّى ) ضبط شده ، ليكن در كتاب « الزّهره 2 / 806 » ( تحلّى ) است كه همو درست است .
( 4 ) . اين بيت را أبو بكر محمد بن داود اصفهانى ( متوفاى 297 ه ) در كتاب « الزّهره : 2 / 806 » به شاعرى گمنام نسبت داده است .