هفت دريا به آن مدد برساند ، كلمات الهى به پايان نرسد . . . » « 9 » اين درياها كدامند و كجايند ؟ ( 1 ) 5 . و در بارهء گفتهء خدا :
وَ فِيها ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ
- و در آنجا هر چه دلها خواهد و ديدگان بپسندد ، هست . . . » « 10 » دل آدم عليه السّلام خواست گندم بخورد و آن را خورد و خورانيد ( به مصداق ) [ و در آن است هر چه دلها خواهد ] ، پس چگونه كيفر داده شد ؟ ( 2 ) 6 . و در بارهء گفتهء او :
أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْراناً وَ إِناثاً
- يا به آنان هم پسر و هم دختر دهد » « 11 » ( چگونه است كه ) خداوند به بندگانش مردان را تزويج مىكند آنگاه گروهى را كه چنين كردند كيفر كند ؟ ( 3 ) 7 . و در بارهء گواهى يك زن كه به تنهايى جائز است با اينكه خداوند گفته است :
وَ أَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ
- گواه گيريد دو مرد عادل از خود را » « 12 » ( 4 ) 8 . و در بارهء خنثى و گفتهء على عليه السّلام كه : به نشانهء اندام پيشابش ارث مىبرد ، چه كسى اندام پيشاب او را معاينه مىكند ؟ با اينكه چه بسا ممكن است زن بوده باشد و مردان به او نگريسته و معاينهاش كرده باشند يا چه بسا مرد بوده باشد و زنان به او نگريستهاند و اين عمل خلاف نيست ؟ و گواهى خود او نيز كه جلب منفعتى برايش مىكند ( در حق خودش ) پذيرفته نيايد ؟ ( 5 ) 9 . و از مردى ( گلهدار ) كه بر سر رمهء گوسفندى آمده ديده است چوپان با گوسفندى نزديكى مىكند و چون چشمش به صاحب رمه افتاده رهايش كرده و گوسفند به ميان رمه رفته .
و اين رمه چگونه ذبح مىشود ؟ و آيا خوردنش جايز است يا نه ؟ ( 6 ) 10 . و از نماز صبح كه چگونه خواندن ( حمد و سوره ) در آن بايد به صداى بلند باشد در صورتى كه از نمازهاى روز است و نمازهاى شب بايد بلند خوانده شود ؟ ( 7 ) 11 . و از گفتهء على عليه السلام به ابن جرموز ( قاتل زبير ) كه فرمود : كشندهء ابن صفيّه « 13 » را به دوزخ مژده ده ، و او با آنكه امام بود ( در همان بصره ) او را نكشت ؟ ( 8 ) 12 . و به من بگو چگونه على عليه السّلام ( در جنگ ) صفّين دشمنان را كشت و فرمود در حال حمله و گريز ايشان را بكشند و مجروحان را نيز تمام كش ( و اجهاز ) كنند در صورتى كه در جنگ جمل حكمش اين بود كه گريخته را نكشند و مجروح را تمامكش نكنند و چنان امرى نداده بلكه گفته بود : هر كه به خانهء خود رود در امان است و هر كه سلاحش را بيفكند نيز در امان چرا چنين كرد ؟ اگر حكم اوّل درست باشد پس حكم دوّم نادرست است .
( 9 ) 13 . و به من بگو ، آيا مردى را كه خود اقرار به آميختن با همجنس كرده ، حدّ مىزنند يا حدّ از او ساقط است ؟ « 14 »
هامش
( 9 ) لقمان ، 27
( 10 ) الزخرف ، 71
( 11 ) الشورى ، 49
( 12 ) الطلاق ، 2
( 13 ) ابن صفيّه ، زبير بن عوام ، صحابى معروف است كه ابن جرموز او را در جنگ جمل بكشت و داستانش مشهور و در تاريخها مسطور است . ( امّا ابن جرموز كه قاتل زبير بود بعد خود جزو خوارج شد و از اين رو امير مؤمنان عليه السّلام او را دوزخى خوانده بود . - م .
( 14 ) رك : به پابرگ ص 466 در شرح حال يحيى بن اكثم ، و فيه تأمّل .