و كوششى از پيش خود است « 13 » ؟ فرمود : نه . گفتم ، در ( برابر ) آن مزدى دارند ؟ ( امام ) عليه السّلام فرمود : آرى . ( خدا ) به گشاده دستى خود نعمت شناخت بدانها داده و هم به گشاده دستى خود بدانها [ پاداش ] « 14 » دهد .
( 1 ) فضيل بن يسار « 15 » گفت : از ( امام ) رضا عليه السّلام پرسيدم : آيا كارهاى بندگان خدا آفريده است يا ناآفريده ؟ ( امام ) عليه السّلام فرمود : به خدا سوگند كه همه آفريده است - مرادش آفرينش به تقدير بود نه آفرينش به تكوين - سپس حضرتش عليه السّلام فرمود : به راستى ، ايمان درجهاى برتر از اسلام است و تقوى درجهاى برتر از ايمان ، و به آدميزاد چيزى برتر از يقين عطا نشده است .
( 2 ) در بارهء بهترين بندگان خدا پرسيده شد ( كه كيستند ) ؟ ( امام ) عليه السّلام فرمود : كسانى كه چون نيكى كنند شاد شوند و چون بد كنند آمرزش خواهند ، اگر چيزيشان دهند سپاس دارند و چون گرفتار شوند بشكيبند و چون خشمگين شوند گذشت كنند ( و مانع خشم خود شوند ) .
( 3 ) از حضرتش ( عليه السّلام ) تعريف توكّل را پرسيدند . ( امام ) عليه السّلام فرمود : اين است كه جز از خدا نترسى ( 4 ) و فرمود عليه السّلام : ميهمانى دادن به خوراك ، هنگام زناشويى از سنّت است .
( 5 ) و فرمود عليه السّلام : ايمان چهار ركن است : توكل بر خدا ، خشنودى به قضاى خدا ، تسليم به فرمان خدا و واگذارى ( همه كار ) به خدا . آن بندهء صالح « 16 » گفت :
وَ أُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ
. . .
فَوَقاهُ اللَّهُ سَيِّئاتِ ما مَكَرُوا
- كارم را به خدا واگذار مىكنم ، ( چرا كه خداوند به احوال بندگانش بيناست ) و خداوند او را از عواقب سوء نيرنگى كه مىورزيدند ، در امان داشت » « 17 » ( 6 ) و فرمود عليه السّلام : پيوند خويشى نگهدارد ( و صلهء رحم به جاى آر ) گرچه با جرعهاى آب باشد ، و بهترين وسيلهاى كه با آن صلهء رحم توانى كرد خوددارى از آزار رساندن به خويشاوندان
هامش
( 13 ) به عبارت ديگر آيا « معرفت » اكتسابى است و به وسيلهء ممارست و تحصيل و جهد آدمى به دست مىآيد يا فيضى است الهى كه به وسيلهء اشراق حاصل مىشود ؟ - م .
( 14 ) در متن « تطوّل عليهم بالصّواب - به گشادهدستى خود به آنها درستى دهد » آمده ولى ظاهرا [ الثّواب - پاداش ] بايد باشد و سهو نسخهپرداز است .
( 15 ) در متن فضيل بن يسار است ، ولى فضيل بن يسار از اصحاب امام صادق عليه السّلام بود كه در زمان آن حضرت در گذشته است شايد مراد قاسم به فضيل يا محمد بن فضيل باشد چه اين دو تن از اصحاب امام رضا عليه السّلام بودند .
( 16 ) مراد از « بندهء صالح » مؤمن آل فرعون است ( كه از نيكان بود ) و در سورهء المؤمن به او اشاره شده است .
( 17 ) المؤمن ، 44 و 45