( 1 )
آنچه از امام على بن موسى الرضا عليه السّلام روايت شده است
بسم اللَّه الرّحمن الرّحيم از امام همام ابى الحسن على بن موسى الرضا عليه السّلام در تفصيل اين معانى روايت شده است .
( 2 )
پاسخ امام عليه السّلام به مأمون در جوامع شريعت هنگامى كه وى گردآوردن آنها را از امام درخواست كرد .
( 3 ) روايت شده است « 1 » كه مأمون فضل بن سهل ذو الرّياستين « 2 » را نزد امام رضا عليه السّلام فرستاد و به
هامش
( 1 ) صدوق رحمه الله اين روايت را در العيون از ( طريق ) عبد الواحد بن محمد بن عبدوس ، از على بن محمد بن قتيبه ، از فضل بن شاذان ، و از ( طريق ) حمزة بن محمد بن احمد ، از ابى نصر قنبر بن على بن شاذان ، از پدرش ، از فضل بن شاذان ، و از ( طريق ) ابى محمد جعفر بن نعيم شاذان ، از عمويش ، از فضل بن شاذان آورده است .
( 2 ) اين فضل بن سهل همان وزير مأمون و كارگزار با تدبير اوست كه به « ذو الرّياستين - صاحب دو رياست » ملقّب بود ، زيرا وزارت و سپهسالارى را با هم عهدهدار بود . وى زردشتى بود و به دست مأمون يا يحيى بن خالد برمكى در سال 190 ه . اسلام آورد و از بركشيدگان خاندان برمكى بود . وى عالم و فاضل و از آگاهترين مردم به دانش نجوم بود و بيش از همه در احكام نجومى خود صائب بود و گويند يكى از احكام صائب نجومى او حكمى بود كه در بارهء خودش استخراج كرد . وى اظهار تشيّع مىكرد و هموست كه در خصوص ولايتعهدى ( حضرت ) ابى الحسن ( امام ) رضا عليه السّلام به مأمون مشورت داد . و چون مأمون از وليعهد كردن ( امام ) پشيمان شد تحمّل وجود فضل بر او گران آمد و به وى حيله زد و به آهنگ سفر عراق از مرو بيرون آمدند و مأمون توطئهاى پرداخت تا غالب سعودى سياه با گروهى ديگر ناگهان در حمام سرخس به سال 203 او را بكشتند . صدوق در العيون اخبارى در نكوهش او آورده كه گويد وى دشمن ( امام ) رضا عليه السّلام بود . برادرش ابو محمد حسن بن سهل همان كسى است كه به مشاركت طاهر بن حسين ذو اليمنين بغداد را محاصره كرد و امين مخلوع محمد پسر زبيده ، برادر مأمون را به سال 198 بكشت و به مذهب امامى منسوب بود و پس از برادرش عهدهدار وزارت شد و او نيز به نجوم آگاه بود . گفتهاند : اوست كه به محاسبهء نجومى كشته شدن برادر خود را به وى اطلاع داده بود . وى به سال 236 در گذشت و دخترش ، پوران ، همان است كه به همسرى مأمونش داد و مالى هنگفت ( در آن عروسى ) صرف كرد كه هيچ كس چنو نكرده است .
ذو الرّياستين و برادرش از مردم سرخس از شهرهاى خراسان بودند و هموست كه ( امام ) ابو الحسن رضا عليه السّلام كتاب الحباء و الشرط را در حق او و برادرش نگاشته است . پرسش وى از ( امام ) رضا عليه السّلام از مسائل نجوم در بارهء آفرينش شب و روز خواهد آمد .