( 1 ) بپرهيز كه مسلمانى را دشنام گويى يا گنهكارى را فرمان برى يا از امام عادلى نافرمانى كنى يا راستگويى را تكذيب و يا دروغگويى را تصديق كنى . پروردگارت را هماره و همه جا ، نزد هر درخت و سنگى به ياد آر و براى هر گناهى ، نهان را با نهان و عيان را با عيان ، توبهاى تازه كن .
( 2 ) اى معاذ اگر نمىدانستم كه تا رستاخيز ما را ديدارى نباشد سفارش را كوتاه مىكردم ولى مىدانم كه ديگر ما را هرگز ديدارى نخواهد بود . « 5 » سپس اى معاذ بدان محبوبترين شما نزد من كسى است كه مرا به همان حالى كه از من جدا شده باز بيند . « 6 »
از سخنان پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله
( 3 ) هر چيز را شرافتى است و به راستى شرف مجلسها در آن است كه روى به قبله باشد .
( 4 ) هر كه خواهد عزيزترين مردم باشد بايد خدا را پرهيزگارى كند و هر كه خواهد نيرومندترين مردم باشد بايد بر خدا توكّل كند و هر كه خواهد توانگرترين مردم باشد بايد بدان چه نزد خداست « 1 » بيش از آنچه در دست خويش دارد تكيه كند .
( 5 ) سپس فرمود : آيا شما را از ( ويژگيهاى ) بدترين مردم آگاه نكنم ؟ ( اصحاب ) گفتند : چرا ، اى پيامبر خدا . فرمود : آن كس كه تنها جايى گزيند « 2 » و از خير و بخشش دريغ كند « 3 » و بندهاش را تازيانه زند . آيا بر بدتر از او آگاهتان نسازم ؟ گفتند : چرا ، اى پيامبر خدا . فرمود : كسى كه از لغزشى نگذرد و پوزشى نپذيرد ، سپس فرمود : آيا بر بدتر از اين آگاهتان نكنم ؟ گفتند : چرا ، اى پيامبر خدا . فرمود : آن كس كه به خيرش اميدى و از شرش امانى نباشد ، سپس فرمود : آيا به بدتر از اين آگاهتان نسازم ؟
گفتند چرا ، اى پيامبر خدا . فرمود : كسى كه مردم را دشمن دارد و مردمش دشمن دارند . « 4 » ( 6 ) عيسى عليه السّلام در ميان بنى اسرائيل به سخنرانى برخاست و گفت : اى بنى اسرائيل ! نزد جاهلان سخن حكمت بار نگوييد كه بدان سخن ستم روا داشتهايد و نيز آن را از شايستگانش
هامش
( 5 ) اين بيان صراحت بر رحلت پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله دارد . معاذ پس از آن روز و آن مكان ديگر پيامبر را زيارت نكرد و پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله با او بدرود فرمود و از وى جدا شد و معاذ راهى يمن گشت تا به صنعاى يمن رسيد و چهارده ماه در آنجا بماند سپس آهنگ بازگشت به مدينه كرد و چون به آن ديار رسيد پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله رحلت كرده بود .
( 6 ) شايد اين گفتار از باب اشاره به معاذ باشد كه اگر روز رستاخيز جهت خود را تغيير ندهى و پس از مرگ من از را هم منحرف نشوى نزد من محبوب خواهى بود . ولى در بارهء معاذ گفتهاند كه او از اصحاب صحيفه بود ، [ يعنى از كسانى كه طومارى نوشتند تا امامت را از على عليه السّلام سلب كنند ] و كسى بود كه بر ضدّ على عليه السّلام خلافت ابو بكر را تقويت كرد .
( 1 ) « آنچه نزد خداست » مراد قدرت و قضا و قدر الهى است .
( 2 ) تكرو و يكّهنشين باشد و رعايت حال ديگر همراهان و يارانش را نكند . - م .
( 3 ) مراد از خير و بخشش ، تأديهء تمام حقوق واجب و مستحب است . ( چون زكات و فطريّه و صدقه و احسان و غيره . - م . )
( 4 ) در پارهاى نسخهها اين حديث با اندكى جابهجايى عبارات آمده است .