بيشترينهء آنان ، [ تعقّل نمىكنند ] » « 16 » ( 1 ) سپس ( خداوند ) اكثريّت ( گمراه ) را نكوهش كرد و فرمود :
وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
- و اگر از اكثر مردم اين سرزمين پيروى كنى تو را از راه خدا گمراه مىكنند » « 17 » .
و فرمود :
وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ
- و ليكن بيشتر مردم نمىدانند » « 18 » و اكثرهم لا يشعرون - و بيشترشان نمىفهمند » « 19 » ( 2 ) اى هشام ، سپس ( خداوند ) اقليّت ( رهروان حق ) را ستود و فرمود :
وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ
- و اندكى از بندگانم سپاسگزارند » « 20 » و فرمود :
وَ قَلِيلٌ ما هُمْ
- و ايشان ( به واقع ) اندك شمارند » « 21 » و فرمود :
وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ
- و همراه او جز اندكى ايمان نياورده بودند » « 22 » ( 3 ) اى هشام ، سپس ( خداوند ) خردمندان را به نيكوترين گونهاى ياد كرد و به زيباترين زيورى بياراست و فرمود :
يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ
- او به هر كس كه بخواهد حكمت مىبخشد و به هر كس كه حكمت بخشيده باشند ، بيشك خير بسيارش دادهاند ، و جز خردمندان كسى پند نمىگيرد . » « 23 » اى هشام ، به راستى ، خداوند مىفرمايد :
إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ
- بيگمان در اين براى كسى كه صاحبدل باشد ، پندآموزى است » « 24 » يعنى خردى دارد . و فرمود :
وَ لَقَدْ آتَيْنا لُقْمانَ الْحِكْمَةَ
- و هر آينه لقمان را حكمت داديم » « 25 » يعنى فهم و خرد بخشيديم .
( 4 ) اى هشام ، به راستى ، لقمان به پسرش گفت : « براى حق فروتنى كن ( وزير فرمانش باش ) تا
هامش
( 16 ) اين آيهء بيست و پنجم از سورهء لقمان است و عبارت اخير آن بايدبَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ- بلكه بيشتر آنها نمىدانند » باشد ، همان گونه كه در پارهاى نسخههاى الكافى نيز ضمن روايت آمده است و شايد در متن از روى سهو و غفلت راوى يا اشتباه نسخهنويسان به صورت « لا يعقلون » نوشته شده است .
( 17 ) الانعام ، 116
( 18 ) الانعام ، 37 ، و مانند آن است گفتهء خداى تعالى :بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَسورهء النحل ، آيهء 75 و آيهء 101 و سورهء الأنبياء ، آيهء 24 و و سورهء النّمل ، آيهء 61 سورهء لقمان ، آيهء 25 و سورهء الزّمر ، آيه 29 و همچنين گفتهء خداى تعالى :بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَسورهء العنكبوت ، آيهء 63 و گفتهء خداى تعالى :وَ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَسورهء المائده آيهء 103
( 19 ) از مضمون آيات قرآنى گرفته شده ولى عين اين عبارت در قرآن مجيد نيامده است .
( 20 ) السّباء ، 13
( 21 ) سورهء ص ، 24
( 22 ) هود ، 41
( 23 ) البقرة ، 269 و مانند آن است گفتهء خداى تعالى در سورهء آل عمران آيهء 190 و سورهء الرعد آيهء 19 و سورهء ص آيهء 29 و سورهء الزّمر آيهء 18 و سورهء المؤمن آيهء 57
( 24 ) سورهء ق ، 38
( 25 ) لقمان ، 38