زمين را پس از پژمردنش زنده مىدارد ؛ بيگمان در اين امر براى خردورزان مايههاى عبرت است . » « 9 » ( 1 ) اى هشام ، ( خداوند ) سپس خردمندان را پند داد و به آخرت تشويقشان كرد و فرمود :
وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ ، أَ فَلا تَعْقِلُونَ
- و زندگانى دنيا جز بازيچه و سرگرمى نيست و همانا سراى آخرت براى پرهيزگاران بهتر است ، آيا نمىانديشيد ؟ » « 10 » و فرمود :
وَ ما أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ زِينَتُها وَ ما عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَ أَبْقى أَ فَلا تَعْقِلُونَ
- و آنچه به شما داده شود بهرهء زندگانى دنيا و پيرايهء آن است و آنچه نزد خداست بهتر و پايدارترست ، آيا خرد نمىورزيد » « 11 » ( 2 ) اى هشام ، سپس ( خداوند ) عزّ و جلّ كسانى را كه به عذاب او نمىانديشند ترساند و فرمود :
ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ . وَ إِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِمْ مُصْبِحِينَ . وَ بِاللَّيْلِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ
- سپس ( بعد از نجات لوط و اهلش ) ديگران را ( كه بدكار بودند ) نابود كرديم . و خود شما بر ( آثار ) آنان بامدادان مىگذريد .
و نيز شامگاهان ، پس آيا تعقّل نمىكنيد » « 12 » ( 3 ) اى هشام سپس ( خداوند ) بيان كرد كه خرد همراه دانش است و فرمود :
وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ
- و اين مثلها را براى مردم مىزنيم و جز دانشمندان كسى در بارهء آنها تعقّل نمىكند » « 13 » ( 4 ) اى هشام سپس ( خداوند ) كسانى را كه خرد نمىورزند نكوهش كرد و فرمود :
وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُونَ
- و چون ايشان را گويند از آنچه خداوند نازل كرده است پيروى كنيد ، گويند خير ، ما از آنچه نياكانمان را بر آن يافتهايم پيروى مىكنيم . آيا اگر نياكانشان چيزى نينديشيده و راهى نيافته باشند ( باز هم ، از آنان پيروى مىكنند ) ؟ » « 14 » و فرمود :
إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ
- همانا بدترين جنبندگان از نظر خداوند ، ناشنوايان گنگ ( از شنيدن حق ) هستند كه در نمىيابند . » « 15 » و فرمود :
وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ
[ لا يعقلون ] - و اگر از ايشان پرسى چه كسى آسمانها و زمين را آفريده است گويند خداوند ؛ بگو سپاس خداى را ؛ ولى
هامش
( 9 ) الرّوم ، 24
( 10 ) الانعام ، 32
( 11 ) القصص ، 60
( 12 ) الصافات ، 136 و 137 و 138
( 13 ) العنكبوت ، 43
( 14 ) البقرة ، 170
( 15 ) الانفال ، 22 و مانند آن است گفتهء خداى تعالى در سورهء بقره ، آيه 44 و 171 و سورهء يونس ، آيهء 42 و سورهء فرقان ، آيهء 46 و سورهء الحشر ، آيهء 14 .