است معنى گفتهء خداى عزّ و جلّ :
فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً فِي قُلُوبِهِمْ إِلى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِما أَخْلَفُوا اللَّهَ ما وَعَدُوهُ وَ بِما كانُوا يَكْذِبُونَ
- . . . او نيز به خاطر آنكه وعدهء خويش را با خداوند خلاف كرده بودند و به خاطر آنكه دروغ مىگفتند ، تا روزى كه به لقاى او ( و پاى حساب برسند ، به دنبال آن ، ( داغ ) نفاق بر دلهايشان نهاد ) » « 36 » و گفتهء او :
وَ إِنْ يُرِيدُوا خِيانَتَكَ فَقَدْ خانُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
- و اگر آهنگ خيانت به تو كردند بدان كه ازين پيش هم نسبت به خداوند خيانت روا داشتهاند ، آنگاه شما را بر آنان پيروز كرد ، و خداوند داناى فرزانه است . » « 37 » ( 1 ) و فرمود عليه السّلام : براى رسوايى مرد همين بس كه جامهاى پوشد كه او را انگشت نما كند يا سوار مركب مشهورى شود . ( راوى مىگويد : ) عرض كردم : مركب مشهور كدامست ؟ ( امام ) عليه السّلام فرمود : ابلق . « 38 » ( 2 ) و فرمود عليه السّلام : هيچ يك از شما حقيقت ايمان را در نيابد مگر آنكه بيگانهترين مردم را نسبت به خويش براى خدا دوست بدارد و نزديكترين مردم را به خود براى خدا دشمن دارد .
( 3 ) و فرمود عليه السّلام : خداوند به هر كسى نعمتى دهد و او آن را به دل بشناسد و بداند كه نعمت بخش او خداست سپاسش را گزارده هر چند زبانش را نجنبانده باشد . و هر كه بداند خدا كيفر بخش گناهان است در واقع آمرزش خواسته هر چند بر زبان نياورده باشد . و ( اين آيه را ) خواند :
إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ . . .
- تا پايان آيه - و اگر آنچه ( از اغراض خير و شرّ ) در دل داريد آشكارا و يا مخفى كنيد . . . » « 39 » ( 4 ) و فرمود عليه السّلام : دو خصلت هلاكتبارند « 40 » : به رأى خود فتوى دهى يا ندانسته به دينى درآيى .
( 5 ) امام عليه السّلام به ابى بصير « 41 » فرمود : اى ابا محمد ، از مردم تفتيش عقيده مكن كه بىدوست مانى .
هامش
( 36 ) التوبة ، 77
( 37 ) الانفال ، 71
( 38 ) مراد اين است كه به قصد تظاهر و خودنمايى لباسى پوشد يا مركبى نشيند كه به سبب غير عادى بودن آن انگشت نما شود و انظار را به خود جلب كند و گر نه خودنمايى منحصر به سوار شدن بر مركب ابلق نيست و هر چه به قصد خودنمايى صورت گيرد مشمول همين حكم است . - م .
( 39 ) البقرة ، 284 ( بقيهء آيه شريفه چنين است :. . . يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ وَ يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ- . . . خداوند آن را با شما محاسبه خواهد كرد ؛ آنگاه هر كس را كه بخواهد مىآمرزد و هر كس را كه بخواهد به عذاب دچار مىكند و خداوند بر هر چيزى تواناست . » . - م . )
( 40 ) تقدير كلام چنين است : اتّق خصلتين . . - از دو خصلت هلاكتبار بپرهيز : از اين كه به رأى خود . . .
( 41 ) يحيى بن ابى القاسم اسحاق اسدى كوفى كه دو كنيه داشت : ابو بصير و ابو محمد ، در گذشته به سال 150 هجرى .
امامى مذهب موثّق عادل از اصحاب اجماع و از خواصّ ياران امام صادق و امام باقر عليهما السّلام است . گروهى از علما رسالهاى در شرح حال او پرداختهاند و صاحب تنقيح المقال به تفصيل در بارهء او سخن گفته است و گويند : وى دايى شعيب عقرقوفى بود .