پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله روى از آنان برگردانيد ، و خداى عزّ و جلّ اين آيه را فرو فرستاد :
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفالِ
- از تو ( حكم ) انفال « 6 » را پرسند « 7 » » و انفال نامى فراگير بود براى آنچه آن روز بدست آورده بودند ، مانند گفتهء خدا :
ما أَفاءَ
« 8 »
اللَّهُ عَلى رَسُولِهِ *
- آنچه خدا ( به صورت فىء ) از اموال اهل آباديها عايد پيامبرش گرداند » « 9 » و نيز : و
أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ
- و هر چه از غنيمت كه به دست آوريد » . « 10 » سپس فرمود :
قُلِ الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ
- بگو كه « حكم تقسيم انفال » مختص به خدا و رسول ( او ) است » . « 11 » خداوند آن را از دست ايشان بيرون كشيد و آن را براى خود و پيامبرش قرار داد ، سپس فرمود :
فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَيْنِكُمْ وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
- پس از خدا بپرهيزيد و ( در اين گونه امور از خلاف و نزاع و تفرقه دورى كنيد ) بلكه اگر اهل ايمانيد ، به صلح و مسالمت بين خودتان بپردازيد و خدا و رسولش را اطاعت كنيد » . « 12 » ( 1 ) پس چون پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله پاى به مدينه نهاد خداوند اين آيه را نازل فرمود :
وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ
- و بدانيد كه هر چه به شما غنيمت رسد ، پنج يك آن خاصّ خدا و رسول و خويشان او و يتيمان و بيچارگان و در راه سفر ماندگان است ، اگر به خدا و به آنچه بر بندهء خود ( محمد صلّى اللَّه عليه و آله ) در روز فرقان ، روزى كه دو سپاه ( اسلام و كفر در جنگ بدر ) روبرو شدند فرو فرستاديم ايمان آوردهايد » . « 13 » امّا اين كه فرمود : « از آن خداست » چنان است كه كسى مىگويد : « اين از آن خداست و براى توست » كه سهم ويژهاى براى خدا از آن كنار گذاشته نمىشود .
( 2 ) پس پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله غنيمتى را كه به دست آورده بود به پنج بخش تقسيم كرد و سهم خدا را براى خود برداشت تا نامش را بدان زنده نگهدارد و پس از خود به ارث گذارد ، و سهمى
هامش
( 6 ) انفال ، جمع نفل ، در لغت به معنى زياده از مطلوب و بيش از حدّ وظيفهء مقرّر باشد و « نافله » نيز به همين معنى است . « انفال » آن چيزهايى است كه خداوند ( علاوه بر درآمدهاى حاصل از معاملات ) از راههاى حلال نصيب امّت اسلام ساخته و در اصطلاح انفال به معنى غنيمت جنگى است . ( اصطلاحا انفال عبارت است از غنيمتهايى كه بدون پيكار از دشمنان به دست مسلمانان افتد و نيز زمينهاى خراب بىمالك و معادن و بيشهها و فراز كوه و كف رودها و ارث كسى كه وارث ندارد و تيول شاهان و هر چه بىرنج و كار مردم حاصل شود . )
( 7 ) الانفال ، 1
( 8 ) لفظ « فيء » نيز « غنيمت و سايه » است و اصل آن به معنى « رجوع » باشد و در معنى غنيمت و سايه نيز مفهوم بازگشت وجود دارد . و گفتهاند : مالى كه از كافران گرفته مىشود به دو گونه است ، يا بدون جنگ و كشتار و درگيرى نظامى و تاختن مركب ( لشكر كشى ) به دست مىآيد يا با به كار بردن اينها . نوع اول را « فيء » و نوع دوّم را « غنيمت » گويند .
( 9 ) الحشر ، 7
( 10 ) الانفال ، صدر آيهء 41 ، عبارت آيه چنين است :وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ. . . تا پايان آيه »
( 11 ) الانفال ، 1
( 12 ) الانفال ، 1
( 13 ) الانفال ، 41