به كسى است كه انسان خود را ملزم به پرداخت هزينهء او كرده است ( و واجب النفقهء اوست ) و سه راه كه براى پرداخت دين ( الهى ) ملزم شده و پنج راه براى انواع صلهها ( و جايزهها ) و چهار راه كه انسان براى احسان و انعام صرف مال مىكند ( 1 ) امّا آنچه براى خود او لازمست : هزينههايى است كه براى شخص خود مىكند و عبارت است از : هزينهء خوراك و نوشابه و پوشاك و هماغوشى و خدمتكار و آنچه به مزدور براى رفع نيازى چون مرمّت اسباب زندگى يا حمل يا نگهدارى آنها پردازد و آنچه در زندگى نيازمند آن است چون خانه يا ابزارى كه براى كمك به ( تسهيل ) زندگى بدان نياز است .
( 2 ) و امّا راههاى پنجگانه براى كسى كه هزينهء او بر انسان واجب است : صرف مال بر فرزند و پدر و مادر و همسر و بنده است كه در حال سختى و آسودگى بر او لازم است .
( 3 ) و امّا راههاى سهگانه كه از واجبات دينى است : زكات واجب است كه پرداختش در هر سال وجوب دارد و حج واجب و ( مخارج ) جهاد در هنگام و زمان خود .
( 4 ) و امّا راههاى پنجگانه از انواع صلهها ( و جوايز ) مقرر : هديه به بالادست خود و صله به خويشاوند و صله به مؤمنان و تبرّع در انواع صدقهها و احسان و آزاد كردن بنده است .
( 5 )
آنچه خوردنش بر انسان حلال است
امّا آنچه خوردنش بر انسان حلال است و از زمين رويد سه گونه است ( 6 ) يكى از آن گونهها همهء دانههاست ، از گندم و جو و برنج و نخود و جز آنها از انواع حبوب و دانههاى روغنى ، چون كنجد و جز آن . هر گونه از دانهها كه غذاى تن انسان است و به آدمى نيرو بخشد خوردنش حلال است و هر چيزى كه در آن زيانى براى تن انسان باشد خوردنش ، جز در حال ناچارى ، حرام است .
( 7 ) دستهء دوم ميوههايى كه از زمين برمىآيد و غذا و نيرو و سود آدمى در آن است ، خوردنش حلال و آنچه خوردنش گزندى به آدمى زند حرام است .
( 8 ) و دستهء سوّم تمام سبزيها و گياهان و هر سبزى كه از زمين رويد « 8 » و حاوى سود و غذاى انسان باشد خوردنش حلال و آنچه از اقسام سبزيها كه خوردنش به انسان زيان رساند مانند سبزيهاى سمّى و كشنده چون « خرزهره » و جز آن از انواع سمهاى كشنده ، خوردنش حرام است .
( 9 )
امّا آنچه از گوشت جانوران كه خوردنش حلال است
گوشت گاو و شتر و گوسفند و هر جانور غير اهلى حلال گوشت و هر جانورى كه نيش و چنگال ندارد و آنچه از گوشتهاى پرندگان حلال باشد ، هر پرندهاى كه چينهدان دارد ، خوردنش حلال است و هر كدام چينهدان ندارد حرام باشد . و از خوردن انواع ملخ منعى نيست .
هامش
( 8 ) مراد انواع قارچها و گلسنگها و گياهان بىريشه چون ريواس و امثال آن است . - م .