( 1 )
شرح ايمان
( امام ) عليه السلام فرمود : مفهوم شرح ايمان ، اقرار و سرسپردگى به خداست با اقرارى متواضعانه « 10 » و نزديكى جستن به او و انجام دادن آگاهانهء هر واجبى براى او ، از بزرگ و كوچك ، از حدّ يكتاشناسى و آنچه فرو دست آن است تا آخرين باب فرمانبردارى به ترتيب ( از بالا به پايين ) ، همه همراه ( و به موازات ) و پيوسته به هم . هر گاه بندهاى آنچه را بر او واجب است به گونهاى كه به او رسيده و به همان شرحى كه ما توصيفش كرديم انجام دهد ، مؤمن و شايستهء صفت ايمان و سزاوار پاداش است . و اين از آن روست كه معنى عبارت « ايمان » اقرار است و معنى اقرار ، باور داشتن به فرمانبردارى . پس از اين ( مقدّمه ) ثابت شد كه همه گونه فرمانبردارى از كوچك و بزرگش به يك ديگر همانند و مقرونند و مؤمن از شمول و صف ايمان بيرون نرود مگر با ترك آنچه بدان شايستهء وصف « مؤمن » گشته است . و به راستى كه ( اطلاق ) نام و معناى ايمان با انجام فرايض پيوسته و ترك معصيتهاى بزرگ و پرهيز از آنها بايسته و شايسته گردد . و اگر ( كسى ) طاعتهاى كوچك را ترك كند و معصيتهاى خرد را مرتكب شود از ( شمول ) ايمان بيرون نيست و تا وقتى كه چيزى از طاعتهاى بزرگ را ترك نكرده و چيزى از معصيتهاى بزرگ را مرتكب نشده ترك ايمان نكرده است و تا آنگاه كه چنين نكرده ( هنوز ) مؤمن باشد زيرا خدا مىفرمايد :
إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ نُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيماً
- چنان كه از گناهان بزرگى كه شما را از آن نهى كردهاند دورى گزينيد ما از ديگر بديهاى شما درگذريم و شما را به مقامى نيكو و بلند در آوريم . » « 11 » يعنى آمرزش آنچه كمتر از گناهان بزرگ باشد ، و اگر او مرتكب يكى از معصيتهاى بزرگ شود براى تمام معصيتهاى خود ، از خرد و كلان ، بازخواست گردد و براى همه كيفر بيند و عذاب كشد .
اين است شرح ايمان و وصف آن مؤمنى كه به وجوب سزاوار پاداش است .
( 2 )
شرح اسلام
امّا معنى شرح اسلام ، عبارتست از اقرار به هر طاعتى كه حكمش روان است و انجام دادن آن .
پس اگر اقراركننده به هر طاعتى ، به ظاهر اعتراف كند ، بىآنكه به دل بدان اعتقاد داشته باشد سزاوار نام اسلام باشد و مستوجب دوستدارى ظاهرى است و گواهيش نافذ است و ارث مىبرد و آنچه مسلمانان راست براى او نيز هست و آنچه بر مسلمانان است بر او نيز باشد . « 12 » اين است شرح اسلام . و فرق ميان مسلمان و مؤمن اين است كه مسلمان به راستى وقتى مؤمن است كه در باطن نيز بدان چه به ظاهر ابراز اعتقاد مىكند اطاعت ورزد و اگر در ظاهر چنان نمايد ( فقط ) مسلمان
هامش
( 10 ) در پارهاى نسخهها به جاى « بذلّ الاقرار » ، [ بذلك الاقرار - بدان اقرار ] آمده است .
( 11 ) النساء ، 31
( 12 ) يعنى از جهت حقوق و تكاليف با ديگر مسلمانان برابر است . - م .