( 1 ) 50 . و امّا حقّ ذمّيان ، حكم در باره آنان اين است كه آنچه خدا از آنان پذيرفته بپذيرى و به آن ذمّه و عهدى كه خدا براى آنها مقرّر داشته وفا كنى « 77 » و در آنچه از خود خواهند و آنچه بدان مجبورند بدانشان حواله كنى و در رفتارى كه ميان تو [ و ايشان ] مىگذرد به حكم خدا عمل كنى و بايد رعايت اين ( نكته ) كه آنها در پناه تو و ذمّهء خدا و پيماندارى او و پيمان پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله هستند ، ميانهء تو و ستم بر آنان حايل شود ( و از ستم بر آنان بازت دارد ) زيرا به ما رسيده است كه فرمود : « من ظلم معاهدا كنت خصمه » - هر كس بر پيمان بستهاى ستم كند من طرف و دشمن او باشم » پس از خدا بپرهيز . و لا حول و لا قوّة الّا باللَّه . ( و جنبش و نيرويى نيست جز به خداوند ) . « 78 » ( 2 ) اين پنجاه حقّ است كه تو را در برگرفته و به هيچ حال از حيطهء شمول آنها بيرون نتوانى رفت و رعايت آنها بر تو واجب است ، و لازمست كه به پرداخت آنها عمل كنى و در اين كار از خداوند جلّ ثناؤه كمك بخواهى و لا حول و لا قوّة الّا باللَّه و الحمد للَّه رب العالمين . ( و جنبش و نيرويى نيست جز به خداوند ، و ستايش خاصّ پروردگار جهانيان است ) .
( 3 )
از سخنان امام ( سجّاد ) عليه السّلام در زهد
( 4 ) به راستى ، نشانهء زاهدان ، ( بىميلان ) به دنيا و مشتاقان به آخرت ترك هر همنشين و دوست ، و پس زدن هر رفيقى است كه آنچه ايشان خواهند نخواهد . هان ، به راستى ، آن كه براى پاداش آخرت بكوشد همان كسى است كه به خوشى نقد اين جهان بىرغبت است و ساز و برگ مرگ را آماده كرده ، و پيش از پايان مهلت و رسيدن آنچه از ديدنش گزيرى نيست به كار پرداخته و پرهيز را پيشاپيش چارهء هلاك ساخته است ؛ زيرا خداى عزّ و جلّ مىفرمايد :
حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ
- آن گاه كه يكى از ايشان را فرا رسد ، گويد : پروردگارا مرا به دنيا باز گردانيد * باشد كه در آنچه فروگذار كردهام ، كارى شايسته پيش گيرم . . . » « 1 » بايد هر يك از شما امروز خود را در اين دنيا چنان قرار دهد كه گويى عمر دوباره يافته و از كوتاهى در كردار نيك براى روز نيازش ( قيامت ) پشيمان است .
( 5 ) اى بندگان خدا ، بدانيد هر كه از شبيخون ترسد از بستر ( نرم ) برخيزد و از خواب خوش بگذرد و از بيم چيره شدن اهل دنيا ( بر خويش ) از پارهاى خوراك و نوشابهها خوددارى كند ، پس واى بر تو اى آدميزاده ! از بيم غافلگيرى پروردگار غلبه و چيرگى ، و بازخواست دردناك او و شبيخونش
هامش
( 77 ) در پارهاى نسخهها به جاى « و تفى » [ و كفى - كفايت كنى ] آمده است .
( 78 ) در آن دو كتاب آمده است : [ و حقّ اهل الذمةّ ان تقبل منهم ما قبل اللَّه تعالى منهم و لا تظلمهم ما وفوا اللَّه عزّ و جلّ به عهده - و حق ذمّيان اين است كه آنچه خداى تعالى از ايشان پذيرفته بپذيرى و چندان كه به پيمان خداى عزّ و جلّ وفا دارند بديشان ستم نكنى . ]
( 1 ) مؤمنون ، 99 - 100