چه كار تمام كردى و مالت را از كجا درآوردى و به چه راه خرج كردى . « 3 » پس احتياط كن و مواظب خود باش و پيش از امتحان و پرسش و آزمون پاسخ را آماده دار ، اگر مؤمنى آگاه به دين خويش و پيروى راستين و دوستدار اولياء خدا باشى ، خداوند حجّت خود را به تو تلقين فرمايد و زبانت را به پاسخى درست گويا سازد و جوابى نيكو دهى و بهشت و خرسندى خدا را مژده يا بى و فرشتگانت به مهربانى و خرّمى پذيره آيند . و اگر چنين نباشى ، زبانت از ترديد به لكنت افتد و دليلت درهم شكند و از پاسخ و امانى و به دوزخى بودن خبرت دهند و گماشتگان عذاب با سفرهاى آماده از گدازهء جوشان و لهيب دوزخ پذيرايت گردند .
( 1 ) اى آدميزاده ، بدان كه فراسوى اين ( باز پرسى ) ، روز رستاخيز است كه بزرگتر و هراس انگيزتر و دردناكتر است « آن روز كه مردم جمله گرد آيند و آن روز كه ( همه چيز ) آشكار است ( و مردم تمام كردارهاى خود و جزاى آن را عيان بينند ) » . « 4 » خدا در آن روز پيشينيان و پسينيان را گرد آورد ، روزى كه در صور بدمند و گورها زير و زبر شود ( و هر كه درون آنهاست برآيد ) . اين است روز رستاخيز ، آنگاه كه دلها در گلوگاهها به خفقان تپد و جانها به لب رسد و دم فرو خورد . « 5 » آن روز است كه در آن از لغزشى ( هم ) در نگذرند و از كسى به جاى مجازات ، تاوان نپذيرند و از احدى معذرت نشنوند و كسى را در آن امكان توبهاى فرا روى نباشد و جز پاداش خوش كردارى و سزاى بدكارى ( چيزى در ميان ) نيست . پس هر كه از مؤمنان بوده و به قدر ذرّهاى كار نيك كرده ( پاداش ) آن را بيابد و هر كه ( گرچه ) از مؤمنان بوده ( ولى ) در اين دنيا به قدر ذرّهاى شر كرده ( سزاى ) آن را بيابد .
( 2 ) پس اى مردم ، از گناهان و نافرمانيها كه خدايتان از آنها نهى كرده و در كتاب راست گفتار و بيان گوياى خود شما را از آنها پرهيز داده ، بر حذر باشيد و از مكر ( غافلگيرى ) و نابودىگرى خداوند « 6 » ، ( 3 ) هنگامى كه شيطان نفرين شده شما را به شهوتها و لذّتهاى اين دنيا مىخواند ، ايمن نباشيد ، زيرا خداوند مىفرمايد :
إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ
- پرهيزگاران هر گاه خيالى شيطانى عارضشان شود ، ياد خدا كنند و آنگاه ديدهور شوند » « 7 » . دل خود را آكنده از ترس خدا كنيد و آنچه را خداوند در بازگشت شما به نزد خود از پاداش نيك وعدهء حتم داده به ياد
هامش
( 3 ) در امالى به جاى « فيما انفقته » [ فيما اتلفته - در چه راهيش تلف كردى ؟ ] آمده است .
( 4 ) اشاره به گفته خداى عزّ و جلّ در سوره هود آيهء 103 :ذلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ- آن روزى است كه در آن مردم گرد آيند و آن روز گردهم آمده است . »
( 5 ) اشاره به گفته خداى تعالى در آيهء 19 از سورهء المؤمن است كه فرمايد :وَ أَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَناجِرِ كاظِمِينَ- ايشان را از روز قيامت [ بس نزديك ] بيم ده ، آنگاه كه جانها به گلوگاهها رسد ، و غصّهء خويش فرو برند »
( 6 ) در اصل « مكر اللَّه و تدميره - مكر و ويرانگرى خدا » و در امالى [ مكر اللَّه و شدّة اخذه و تدميره - مكر خدا و سختگيرى و بازخواست شديد و نابودگرى او ] و در الروضة [ مكر اللَّه و تحذيره و تحديده - مكر خدا و برحذر داشتن و محدود كردن او شما را ] آمده است .
( 7 ) الاعراف ، 201