باشد ) ( 1 ) گفتند : فرومايگى چيست ؟ گفت : خوشگذرانى ( و پرداختن ) مرد به خويشتن و واهشتن و ( بىتوجّهى ) به همسر خود . « 9 » ( 2 )
از سخنان حكمتبار آن حضرت عليه السّلام
« 1 » ( 3 ) اى مردم ، به راستى ، هر كه به خدا اخلاص ورزد و گفتهء او را به رهبرى گيرد ، به روشى كه درستترين طريقه باشد راه مىبرد و خدايش توفيق رهيابى دهد و سرانجام نيكش مدد كند . زيرا پناهندهء به جوار خداوند آسوده و محفوظ است و دشمنش ترسان و زبون . ( 4 ) پس با بسيارى ذكر ، به خداوند پناه جوييد و با پرهيزگارى از خدا پروا كنيد و به اطاعت به خدا نزديك شويد كه او خود ( به شما ) نزديك و پاسخگوست . خداى تبارك و تعالى فرمود :
وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَ لْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ
- و چون بندگانم ( در بارهء من ) از تو پرسند ، ( بگو ) من نزديكم ، هر كه مرا خواند دعاى او را اجابت كنم پس به فرمان من گردن نهند و به من ايمان آورند ، باشد كه راه يابند » « 2 » . ( 5 ) پس از خدا اجابت طلبيد و به او بگرويد زيرا شايسته نيست كسى كه بزرگى خدا را دريافته ( ديگر ) خود را بزرگ پندارد چه بزرگى آنان كه قدرت خدا را دريافتند اين است كه فروتنى كنند و [ بزرگوارى ] آنان كه از حلال خدا بهرهمند شدند اين است كه [ براى او ] زبونى كنند و سلامت آنان كه دانستند قدرت خدا چيست ، در اين است كه سر تسليم به او بسپارند و پس از حصول شناخت ديگر خود را گم نكنند و پس از رهيابى ( دگر باره ) گمراه نگردند . « 3 » ( 6 ) و به علم يقين بدانيد كه شما پرهيزگارى را نخواهيد فهميد مگر آنكه وصف هدايت را دريابيد « 4 » ( 7 ) و هرگز
هامش
( 9 ) در دائرة المعارف عبارت « فما اللّؤم ؟ قال احراز المرء نفسه و اسلامه عرسه » [ فما اللّوم ؟ قال احتراز المرء نفسه و بذله عرسه - نكوهش آور چيست ؟ گفت ؟ نگهدارى مرد از مال خود و وانهادن عيال خود ] و در تاريخ ابن كثير [ فما اللّوم ؟
احتراز المرء نفسه و بذله . . . . - . . . مواظبت مرد از خويشتن در حرز امان و وانهادن . . . ] آمده است .
( 1 ) مضمون اين خبر در روضة الكافى از امير مؤمنان عليه السّلام در خطبهاى كه در « ذى قار » ايراد فرمود روايت شده است « و شگفت نيست كه اين سخنان به يك ديگر شبيه بوده باشد زيرا آبشخور هر دو كلام از يك سرچشمه و چاه است و هر دو از يك دلو ريخته شده است . » اين تعبير سيد رضى رحمه اللَّه در نهج البلاغة است آنجا كه اين گفتهء امير مؤمنان عليه السّلام را نقل مىكند كه « سنگ غصبى در سرا ( ى كسى ) موجب ويرانى آن سرايست » و پس از آن مىافزايد : « اين بيان از پيامبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله نيز روايت شده و شگفت نيست كه اين سخنان به يك ديگر شبيه بوده باشد . . . »
( 2 ) البقرة ، 186
( 3 ) در پارهاى نسخهها به جاى « و لا ينكروا انفسهم بعد المعرفة و لا يضلّوا . . . » [ و لا ينكرون انفسهم بعد المعرفة و لا تضلّنّ . . . - . . . . هرگز گمراه نگردند ] آمده است .
( 4 ) در پارهاى نسخهها به جاى « حتّى تعرفوا صفة الهدى » [ حتّى تعرفوا بصبغة الهدى - تا به رنگ و جلوهء هدايت شناخته شويد ] آمده است .