( 1 ) ( امام عليه السّلام ) هنگامى كه در بازارها مىگشت و مردم را اندرز مىداد ، فرمود : اى گروه بازرگان ! پيش از سودا ( از خدا ) خير بخواهيد و با آسانگيرى ( در معامله ) بركت جوييد و با خريداران كنار بياييد و به بردبارى آراسته شويد و از سوگند باز ايستيد و از دروغ دورى كنيد و از ستم ( و اجحاف و گران فروشى و كم فروشى ) « 87 » بيزار باشيد « 88 » و به مظلومان انصاف دهيد و گرد ربا نگرديد و پيمانه و ترازو را درست و تمام به كار گيريد و از مال مردم كم نگذاريد « و در زمين به فساد نپردازيد » . « 89 » ( 2 ) از حضرتش عليه السّلام پرسيدند : از آنچه خداوند آفريده كدامين بهتر است ؟ فرمود : سخن .
پرسيدند از آنچه خدا آفريده كدامين زشتتر است ؟ ( باز ) فرمود : سخن و سپس افزود : به سخن است كه رويها سپيد شود و ( هم ) به سخن است كه رويها سياه گردد . « 90 » ( 3 ) و فرمود عليه السّلام : خير گوييد تا بدان معروف شويد و خير كنيد تا شايستهء آن باشيد .
( 4 ) و فرمود عليه السّلام : چون بلايى فرا رسد اموالتان را فداى جانهايتان كنيد و چون هجومى سرازير شد ( و مورد حملهء كافران قرار گرفتيد ) جانهايتان را فداى دينتان سازيد . و بدانيد نابود شده آن كس باشد كه دينش نابود شده و جنگ زده و غارت ديده آن كس است كه دينش ربوده شده .
هان ! پس از بهشت فقرى نيست و پس از دوزخ توانگرىاى نباشد . « 91 » ( 5 ) و فرمود عليه السّلام : بنده مزهء ايمان را نچشد مگر آنكه دروغ - به شوخى و جدّى - را ترك گويد ( 6 ) و فرمود عليه السّلام : سزاست مرد مسلمان از دوستى با دروغگو دورى كند ، زيرا وى چندان دروغ بافد كه ( اگر ) راستى هم گويد باور نشود .
( 7 ) و فرمود عليه السّلام : بزرگترين گناه به ناحق بردن مال مردى مسلمان باشد .
( 8 ) و فرمود عليه السّلام : هر كه از قصاص بترسد ، از ستم بر مردم دست بردارد .
( 9 ) و فرمود عليه السّلام : ستمگرى مانندهتر از حسود به ستمكش نديدم . « 92 »
هامش
( 87 ) ( گرانفروشى و كم فروشى و بد فروشى ، يعنى فروختن جنس بد و « بنجل » ، هر سه از مقولهء اجحاف و ستم در معامله است . - م . )
( 88 ) در پارهاى نسخهها به جاى « و تجافوا عن الظلم » [ تخافوا . . . - بترسيد ] آمده است .
( 89 ) ذيل چند آيهء شريفه از قبيل : البقرة 60 و الاعراف ، 74 و هود ، 85 و الشعراء ، 26 و العنكبوت ، 36 و چنان كه پيداست امير مؤمنان عليه السّلام اجحاف در معامله را همسنگ « افساد في الارض » آورده نهى فرموده است . - م .
( 90 ) مراد ، روسياهى و روسپيدى در آخرت است و در روايات آمده كه دروغگويان به رستاخيز با رويى سياه برانگيخته شوند هر چند به فطرت سفيد پوست باشند و راستگويان با رويى سپيد در محشر حاضر آيند ، هر چند به خلقت سياه پوست بوده باشند . - م .
( 91 ) مراد آنكه پس از آنكه آدمى شايستهء رفتن به بهشت شد ديگر فقر و نيازى برايش مفهوم ندارد و پس از آنكه آدمى سزاوار دوزخ گرديد توانگريش به كار نيايد و نجاتش ندهد . - م .
( 92 ) حسود از آنجا كه بر خود ستم مىكند « ستمگر » است ولى چنان مىنماياند كه بر او ستم رفته و به سبب محروميّت از نعمتى كه ديگرى دارد ستمكش است . - م .