پاسخ گوييد . ( 1 ) به بيوگان و يتيمان مهربانى كنيد ( 2 ) و به مردم ناتوان و ستمديده و ( نيز ) آنان كه در راه خدا بدهكار شدهاند و آن كه در راه درمانده است و دريوزهگر و بندگان زير فرمان و آن كه دستش پينه بسته است و بيچارگان رحمت آريد ( 3 ) و به ستمديده يارى دهيد ( 4 ) و حقوق واجب را بپردازيد ( 5 ) و چنان كه بايد با نفسهاى خويش در راه خدا پيكار كنيد زيرا او سخت كيفر است ، و در راه خدا جهاد كنيد .
( 6 ) ميهمان را بنوازيد ، ( 7 ) و وضو به نيكى سازيد ( 8 ) و نمازهاى پنجگانه را به هنگام خود بخوانيد و مراقبت كنيد كه آنها را در پيشگاه خداى عزّ و جلّ شأن و مقامى است
. . . وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً
[ فهو خير له ]
فَإِنَّ اللَّهَ شاكِرٌ عَلِيمٌ
- و هر كه به راه خير و نيكى بشتابد ( و نافله بخواند ) [ اين كار براى خودش نيك است ] و خداوند قدرشناسى داناست » « 11 » ( 9 )
. . . تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ . . .
- به يك ديگر در نيكوكارى و تقوى كمك كنيد ، نه بر گناه و ستمكارى » « 12 » ، و
. . . اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ
- از خداوند چنان كه سزاوار پرواى اوست ، پروا كنيد و جز در مسلمانى نميريد » « 13 » ( 10 ) اى بندگان خدا ، بدانيد كه آرزو « 14 » خرد را ببرد و وعده خلافى نمايد و غفلت انگيزد و سبب حسرت آيد ، پس آرزو را ناراست گيريد كه فريب است و آرزوجوى زير بار ( گناه و لغزش يا وهم و پندار ) است . ( 11 ) در ميان بيم و اميد « 15 » ( به طاعت خدا ) كردار كنيد . ( 12 ) اگر خوشايندى به شما رسيد سپاسگزار باشيد و آن را با خوشدلى ديگرى فراهم آوريد ، زيرا خداوند به مسلمانان اجازهء ( خوشى و ) خوش انجامى داده است و آن كس را كه ( نعمتها را ) سپاس دارد افزونى ( نعمت ) ارزانى داشته است . ( 13 ) به راستى من ( مطلوبى ) چون بهشت نديدم كه طالبش خفته باشد و ( منفورى ) چون دوزخ نديدم كه گريزانش در خواب ( و غافل ) باشد و هيچ سوداگر ( سود برندهاى را نديدم ) كه بيش از آن كس سود برد كه دستاورد امروز را اندوختهء فردايى سازد كه هر نهانى در آن آشكار گردد . ( 14 ) همانا كسى را كه حق سود نبخشد باطل زيانش زند و كسى كه هدايت به راه راستش نيارد ، گمراهى زيانمندش كند . « 16 » و كسى را كه يقين سود نبخشد شك زيان رساند . ( 15 ) و به راستى شما را فرمان است كه رخت ( از اين سراى ) بر بنديد « 17 » و توشه را نيز به شما نمودهاند . ( 16 ) هلا ! به راستى ، دنيا پشت
هامش
( 11 ) البقرة ، 158
( 12 ) المائدة ، 2
( 13 ) آل عمران ، 102
( 14 ) مراد آرزوهاى دور و دراز واهى و باطل و خيال پردازيهاى بىپايه است كه به لفظ « امل » آمده و شامل « اميد » كه از آن به لفظ « رجاء » تعبير مىشود نيست . - م .
( 15 ) مراد بيم از عذاب و اميد به ثواب است . - م .
( 16 ) زيرا بين « راه » و « بيراه » طريق ديگرى نيست و آنچه جز رهيابى باشد ، تمام گمراهى است . و در ن ، به جاى « تضرّه الضلالة » [ يجرّ به الضلّال الى الرّدى - گمراهى به پستيش كشاند ] آمده است .
( 17 ) در متن « أمرتم بالظّعن - مأمور كوچيدن و رحيليد » آمده است . - م .