لطف ، احوالشان را بپرس و دلاوريهايى را كه در هر نبرد كردهاند ستايش كن زيرا ياد آورى بسيار تو از كارهاى خوب ( و قهرمانيهاى ) آن دلاوران ( سپاهيان ) دلير را تهيج و ( افراد ) گريزان را ( نيز ) اگر خدا بخواهد ، تشويق ( به پيكار و دليرى ) كند . ( 1 ) سپس از گماشتن بازرسانى امين و حقگوى نزد مردم فروگذارى مكن تا آزمون ( و حسن خدمت ) هر اخلاصمند آزمايش دادهاى از ايشان را ثبت كنند و آنان اعتماد يابند كه تو به حسن خدمتشان آگاهى . ( 2 ) سپس قدر خدمت هر كس را بدان و دستاورد كسى را به حساب ديگرى مگذار و در پاداش و ارج نهادن به كار كسى كوتاهى مكن و به هر كس به اندازهء خدمتش پاداش ده و بهرهاى از آفرين خويش را به دو مخصوص ساز . شرافت ( و تشخّص ) كسى تو را بر آن ندارد كه خدمت ناچيزى از او را بزرگ شمارى ( 3 ) و نيز فرو دستى كسى موجب آن نشود كه خدمت بزرگ او را خرد شمارى . و اگر كسى بگاه حسن خدمت خود دستخوش نقص و دردى شد و يا به عارضهاى دچار گشت نبايد آن ( عارضه ) را مايهء تباهى و بىارجى خدمت او بدانى ، زيرا عزّت ( و تسلّط و غلبه ) از آن خداست ، آن را به هر كه خواهد دهد و سرانجام ( نيكو ) پرهيزگاران راست .
( 4 ) و اگر يكى از سپاهيان و تكاوران نيروى ضربتى ( در نبرد ) با دشمن تو به شهادت رسيد ( در سرپرستى ) خانوادهاش مانند وصىّ مهربان مورد اعتمادى جانشين او باش تا اثر از دست دادن او بر آن خانواده پديد نيايد زيرا اين روش دل پيروانت را به تو جلب مىكند و احساس فرمانبردارى از تو را آگاهانه در مىيابند و براى دستيازيدن به جانبازيهاى سخت در راه حكومت تو آماده مىشوند .
( 5 ) پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله را در بارهء مشركان سنّتها ( و قانونهايى ) بود و ما را نيز پس از او قانونهايى است ، اين قانونها و فرمانها در حقّ ستمكاران و آنان كه ( به دروغ ) رو به قبلهء ما دارند و نام دين ما را بر خود نهادهاند اجرا شد ، و خدا به گروهى كه مىخواست هدايتشان كند فرمود :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ذلِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلًا
- اى مؤمنان از خداوند و پيامبر و اولى الامرتان اطاعت كنيد ، و اگر به خداوند و روز باز پسين ايمان داريد ، هر گاه در امرى [ دينى ] اختلاف نظر يافتيد ، آن را به [ كتاب ] خدا و [ سنّت ] پيامبر عرضه بداريد كه اين بهتر و نيك انجامتر است . » « 13 » و نيز فرمود :
. . وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطانَ إِلَّا قَلِيلًا
- و اگر آن را به پيامبر و اولى الامر عرضه مىداشتند ، آنگاه اهل استنباط ايشان به [ مصلحت ] آن پى مىبردند ، و اگر
هامش
( 13 ) النساء ، 59