مضايقه كردهاند ولى گفتهاند كه مايلند پولشان را قرض ربوى بدهند . با اتخاذ اين موضع آنان از اذعان به دعوت حضرت محمد [ ص ] كه مىگفت ديانتى را نشر و ترويج مىكند كه با دين آنان يكسان و همسان است ، ابا مىكردند . و اين امر احتمالا بخش عمدهء دليل تحريم رباست . [ سورهء آل عمران ، آيهء 130 ؛ قس - سورهء بقره ، آيهء 275 - 281 ] . « 1 »
د . احكام متفرقه
در بسيارى مسائل ديگر كه بعضى مهماند و بعضى كمتر اهميت دارند ، احكام و مقررات قرآنى وجود دارد كه هيچ كدام داراى تفصيل نيست . بردهدارى كه در عربستان معمول بوده ، به عنوان يك نهاد اجتماعى پذيرفته شده ، ولى مقرر گرديده است كه با بردگان بايد به مهربانى رفتار شود [ سورهء نساء ، آيهء 36 ] و تمهيدى براى آزادسازى برده به عنوان عملى پارسايانه و نيكوكارانه عرضه شده است [ سورهء نور ، آيهء 33 ] . « 2 » به عقود و قراردادها بايد عمل شود [ سورهء مائده ، آيهء 1 ] ، و ديون بايد به صورت مكتوب ثبت شود [ سورهء بقره ، آيهء 282 ] . ارتكاب زنا اعم از محصنه و عادى شديدا مجازات دارد ، ولى ابتدا ادعا يا تهمت زنا بايد به شهادت چهار شاهد به اثبات برسد [ سورهء نساء ، 2 - 4 ، 13 ] .
كيفر سرقت قطع يك دست سارق است [ مائده ، 38 ] . عمل قمارى كه ميسر ناميده مىشود و مربوط به قرعهكشى قسمتهاى مختلف شتر قربانى است ، تحريم شده است [ سورهء بقره ، آيهء 219 ؛ سورهء مائده ، آيهء 90 ] . در مورد سلوك مناسب براى كسانى كه پيامبر [ ص ] را در مجامع عمومى يا در خلوت ملاقات مىكنند ، راهنمايىهايى آمده است [ سورهء حجرات ، آيات 1 - 5 ؛ سورهء مجادله ، آيهء 12 ؛ و موارد ديگر ] . همچنين احكامى براى تقسيم غنايم پس از غزوات آمده است [ سورهء انفال ، آيهء 1 ، 41 ؛ سورهء حشر ، آيات 6 - 10 ] .
حاصل آنكه قرآن راه چارهء مشكلات عملى جامعهاى روبهرشد را در مواردى كه رسم و عملكرد پيشين غيرقابل اجرا است ، ولو به اختصار ، به دست مىدهد .
بعدها كه علما و فقهاى مسلمان نظام فقهى كاملى تدوين كردند ، مىبايد به سنت و عملكرد حضرت محمد [ ص ] ، و نيز تجويزات قرآن توجه مىكردند . در بسيارى موارد
هامش
( 1 ) . مقايسه كنيد با كتاب پيامبر در مدينه ، نوشتهء وات ، ص 296 - 298 .
( 2 ) . پيشين ، ص 293 - 296 .