از رساله اى مفصل در فلسفه وجود ( Metaphysique de l'etre ) هيچ نسخه اى از اين رسالة تا كنون پيدا نشده است ) با عنوان رسالة في معرفة الوجود است كه 15 جمادى الثاني سال 768 هجرى در نجف را ( المشهد الشريف الغروي ) به پايان رسيده است .
تحرير اين رسالة به درخواست يكى از ياران نزديك مؤلف انجام شده است كه نام أو در رسالة ذكر نشده است . در مقدمهء رسالة نقد النقود ( فصل 2 ، ص 620 - 621 ) سيد حيدر مىگويد كه رساله اى مفصل در مباحث وجود پرداخته و در آن اختلاف نظر متكلمان و حكما را كه قائل به وحدت وجود هستند بيان كرده و شواهدى از كلام الهى و سخنان پيامبر و اوليا را آورده بود تا اينكه « يكى از برادران كه از مردمك چشم در نزد من عزيزتر بود خواهش كرد كه خلاصه اى مفيد ، كم حجم اما پر معنا از آن ترتيب دهم » . رسالهء آغازين در فلسفهء وجود بسيار مفصل بود : مقدمه اى در سه ركن و هر ركن شامل چندين مسئله . بدين ترتيب اين رسالة داراى همان طرحى بود كه جامع الاسرار كه خود شامل يك مقدمه و سه أصل بود .
مؤلف همين طرح را به دقت در رساله اى كه به خواهش يكى از برادران نوشته به كار گرفته است با اين فرق كه رسالهء نخست ، كه اميدواريم روزى نسخه اى از آن را پيدا نماييم ، شامل مقدمه اى در باب شريعت ، طريقت و حقيقت بود . شكى نيست كه مؤلف به دليل اينكه نيازى به تكرار گفتار خود دربارهء اين سه مفهوم بنيادين نمىديده است مقدمهء مزبور در رسالهء خلاصه معادلى ندارد و مستقيما وارد بحث در فلسفهء وجود مىشود .
طرح كتاب به قرار زير است : أصل أول : بحث وجود ، تحرير محل نزاع و بحث در بداهت و اطلاق آن . واژهء بداهت به معناى surprise و improvisation است و معناى آن در اينجا عدم امكان استنتاج وجود و ارائهء جواب كافى به مسئلهء ترجيح است : چرا وجود بر عدم ترجيح دارد ؟ أصل دوم : بحث در وجوب و وحدت وجود . أصل سوم : بحث در ظهور و كثرت وجود . مؤلف از همان آغاز ( فصل 5 ) ياد آور مىشود كه بحث در فلسفهء وجود را از سه ديدگاه عقل ، نقل و كشف دنبال مىكند . اين امر با موضع خاص مؤلف و روشى كه اثر مهم جامع الاسرار به كار گرفته شده است مطابق است . سيد حيدر با طرح عنوان
جامع الأسرار ومنبع الأنوار — صفحة مقدمه 69
مساهمون: هنرى كربين و عثمان اسماعيل يحيى
صمقدمه ٦٩