آنان باشد به طورى كه تمامى اختلافات از ميان برخيزد و آنان را به كتاب ديگرى نياز نيافتد » ( فصل 4 ) . هيچ مؤلفى نمىتواند اهداف خود را روشنتر از اين بيان نمايد . حسب معمول پژوهشهاى قبلى و دروس خود در مدرسهء مطالعات عالى اين بار نيز بخش بزرگى از اين اثر را به فرانسه ترجمه كردهايم و اميدواريم در آيندهء نزديك اين ترجمه جامع الاسرار را با آثار ديگرى از مؤلفان كه به عهدهء تعويق افتاده است منتشر نماييم : فيلسوفى كه عربى نمىداند تنها از اين طريق خواهد توانست با انديشهء حيدر آملى آشنايى بىواسطه به هم رساند . بنا بر اين در اينجا كافى است كه طرحى از « جامع فلسفهء شيعى » ( Somme de la philosophie shi'ite ) ارائه كنيم .
مؤلف در مقدمهء اثر طرحى از آن را ارائه كرده و متن كتاب آن طرح را دنبال كرده است . اين اثر شامل سه كتاب است كه با عنوان أصل مشخص شده است .
هر كتاب به چهار فصل يا قاعده تقسيم مىشود و بنا بر اين ساختار مجموعهء اثر بر مبناى عدد دوازده سامان يافته است .
كتاب نخست به بررسى توحيد ، ماهيت و حقيقت آن اختصاص داده شده است . اين كتاب به تمايز ميان توحيد الوهى ( monotheisme exoterique ) و توحيد وجودى يعنى وحدت وجود مىپردازد . مؤلف نشان مىدهد كه توحيد الوهى نوعى شرك خفى را در خود پنهان دارد . توحيد وجودى مطابق نظريهء ابن عربى بيان شده و با تفسير آيهء 33 / 72 كه بالاتر بدان اشاره شد ( كتابشناسى شمارهء 11 ) پيوند دارد تفسيري از آن چنين بر مىآيد كه بار امانتى را كه انسان « ديوانه » بر دوش مىكشد همان راز امامان است كه خود به تكرار گفتهاند : ان امرنا صعب مستصعب ، لا يحتمله الا ملك مقرب ، أو نبى مرسل ، أو مؤمن امتحن الله قلبه الايمان ( فصل 59 ) . از تمامى اين مقدمات چنين بر مىآيد كه صوفيانى كه به معرفت حقيقى امامان توجه دارند شيعهء حقيقى هستند و همينطور شيعيانى كه به تماميت تعليمات امامان گردن مىگذارند « مؤمن ممتحن » و صوفيان حقيقىاند .
كتاب دوم تحليل توحيد را با تكيه بر آيات قرآنى ، احاديث نبوى ، روايات ولوى و سخنان مشايخ بزرگ پى مىگيرد .
جامع الأسرار ومنبع الأنوار — صفحة مقدمه 64
مساهمون: هنرى كربين و عثمان اسماعيل يحيى
صمقدمه ٦٤