على رغم احترامى كه به ابن عربى قائل است نمىتواند يك نكتهء مهم را به مسامحه برگزار كند خاتم ولايت نمىتواند يك پيامبر - حتى اگر عيسى بوده باشد - باشد .
خاتم ولايت مىتواند امام باشد زيرا كه ولايت ، باطن نبوت است و معناى امامت جز اين نيست . متن مقدمات شرح فصوص ، احتجاجات جامع الاسرار را بسط داده و شواهدى را در تأييد دريافت شيعى خاتم ولايت مىآورد ، بخش بزرگ استدلال متوجه داوود قيصرى است كه أو نيز مقدمهء مفصلى بر شرح خود از فصوص نوشته كه فقرات مربوط به خاتم ولايت آن در نظر يك امامى قابل قبول نيست .
ترجمهء بخشى از « فهرست مطالب » مقدمات شرح حيدر آملى بر قرار زير است ( ر . ك . مقدمهء عربى ، ص 34 ) . ألف - وصيت در كتمان علوم الهى از غير أهل ، ب - تمهيد أول در فضيلت پيامبر اسلام و شرف آن بر ديگر موجودات ، ج - تمهيد دوم در فضيلت شيخ ابن عربى و برترى آن بر مشايخ متقدم و متأخر ، د - تمهيد سوم در فضيلت پيامبران ، رسل ، امامان و اقطاب و ابدال ، ه - ركن أول در توحيد و اسرار آن ، و - ركن دوم در وجود مطلق و تحقيق آن ، ز - ركن سوم در علوم و اقسام و أنواع آن ، ق - دائرهء أول در سرّ وجود و ترتيب و تقسيم آن ، ر - دائرهء دوم در تحقيق توحيد ذاتى وجودى ، ش - دائرهء سوم در سر بسملة و حروف آن كه با ترتيب عالم صورى و معنوى مطابقت دارد . . . تا دائرهء هيجدهم كه مقدمه با آن به پايان مىرسد .
دربارهء اين دوائر ، بالاتر ( شمارهء 30 ) ما ظرافت آن چه را كه مىتوان « هنر جدول سازى » حيدر آملى ناميد برجسته ساختيم . نظر ما متوجه جدولهايى است كه حيدر آملى در ساختمان ظريف آنها معمارى انديشهء خود را به بهترين وجهى نشان داده است همان طورى كه فيلسوفان اسماعيلى نيز در اين كار به مرتبه اى عالى دست يافتهاند . حيدر آملى براى رسالهء العلوم العالية ، تفسير بزرگ و مقدمات نص النصوص جدولهايى ترتيب داده است كه جدولهاى اين كتاب اخير از سى متجاوز است و اين جدولها ، چهره هاى حكمت ابن عربى ( پيامبران ، امامان ، اوليا ، سلسله مراتب ، رجال غيب ، اقطاب دوازده گانه و . . . ) را در متن شيعى آنها
جامع الأسرار ومنبع الأنوار — صفحة مقدمه 59
مساهمون: هنرى كربين و عثمان اسماعيل يحيى
صمقدمه ٥٩