حائرى ، فهرست ، جلد نهم ، ص 249 ) كه ما در جاى ديگر از آن ياد كردهايم ( مقالهء ما در Melanges H . Masse ص 12 ، شمارهء 1 ) . اين نسخه ، مجموعه اى است كه كتاب الأفق المبين مير داماد و متن حيدر آملى را شامل مىشود . متن حيدر آملى با كمال تأسف ، خلاصهء مقدمات شرح فصوص الحكم را در خود دارد و با نسخهء شهيد على پاشا كه بالاتر بدان اشاره كرديم يكى است . د - گويا در تهران نيز در مجموعهء خصوصى آقاى فخر الدين نصيري نسخهء كامل دو مجلد شرح فصوص وجود دارد كه نسخهء جار الله فقط مجلد نخست آن را شامل مىشود . گفته مىشود كه اين نسخه در زمان مؤلف نوشته شده است اما متأسفانه تا كنون ما اين نسخه را نديدهايم .
چنان كه بالاتر گفته شد اين اثر از نظر تاريخ فلسفهء شيعى داراى اهميت ويژه اى است . اين اثر در شمار آثارى است كه به بهترين وجهى ارزيابى موقعيت حكمت شيعى و عرفان ابن عربى را در برابر يك ديگر ممكن مىسازد . درست است كه جامع الاسرار اثر جامعى در حكمت و عرفان شيعى است اما تفسير حيدر آملى بر قرآن و شرح وى بر فصوص الحكم نيز در واقع كاخى بلند است . پيوند ميان دو شرح به ويژه از اين مطلب بر مىآيد كه برابر اعتقاد سيد حيدر اگر متن قرآن توسط ملك بر پيامبر إلقاء شده است متن فصوص در رؤيا توسط پيامبر بر اين عربى إلقاء شده است . بدين ترتيب فصوص الحكم بهترين تفسير قرآن است زيرا كه به طور مستقيم توسط پيامبر الهام شده است . بنا بر اين تفسير عرفانى قرآن و شرح فصوص در نظر سيد حيدر كل واحدى را تشكيل مىدهد و امكان دارد كه با شناخت كامل اين دو شرح در كليت آن ، آثار حيدر آملى در دوره اى كه با نصير الدين طوسى آغاز و با مير داماد به پايان مىرسد همچون عنصرى مسلط در انديشهء شيعى به نظر آيد .
متن مفصل مقدمات به تنهايى يك مجلد كامل را شامل مىشود . سابقا ما بخشى از آن را كه به مسئلهء خاتم ولايت مىپردازد مورد بررسى قرار دادهايم :
خاتم ولايت مهمترين بحث امام شناسى شيعى است و حيدر آملى سى سال پيش از آن در جامع الاسرار دربارهء اين مسئله به بحث پرداخته بود . سيد حيدر آملى
جامع الأسرار ومنبع الأنوار — صفحة مقدمه 58
مساهمون: هنرى كربين و عثمان اسماعيل يحيى
صمقدمه ٥٨