النجم تا پايان ادامه داده است .
با قيد توضيحات جديدى كه مىتوان افزود به نظر مىرسد كه مشكل ادبى ارتباط ميان سه تفسير عرفانى نجم الدين كبرى ، نجم الدين دايه و سمنانى روشن شده باشد كه فصلى مهم در تاريخ تفسيرهاى عرفانى و حكمى محافل صوفى يا شيعى است . اين فصل أدبيات پر اهميتى است كه نظر تاريخ نويس و پديدار شناس را به خود جلب مىكند زيرا كه وجهى از تأويل عمومى ( hermeneutique generale ) را تأسيس و تدوين مىكند و مفهوم آن بر بسيارى از مباحث امروزى سلطه دارد . اينجا مىتوان از تفسيرهاى روزبهان بقلى شيرازى ، عبد الرزاق كاشانى ، سيد احمد علوى ، ملا صدراى شيرازى و . . . تا تفسير بزرگ عرفانى سلطان على شاه در سدهء 19 نام برد بىآنكه تفسيري اسماعيلى را كه در گذشته توسط ر . اشتروتمان ( R . Strothmann ) به چاپ رسيد به فراموشى سپرده باشيم . « 35 »
بدين ترتيب سيد حيدر آملى الگوى تفسير نجم الدين دايه ، بحر الحقائق ، را دنبال كرده و از تحرير آن در هفت مجلد ياد كرده است . با مطالعهء دستنوشتهء تفسير خواهيم توانست منظور شيخ حيدر را به روشنى دريابيم . آيا ادامهء تفسير توسط سمنانى در اين هفت مجلد منظور شده است ؟ به هر حال از مقايسهء قواعد و كاربرد تأويل توسط سيد حيدر و قواعدى كه توسط سمنانى ارائه و به كار گرفته شده است درسهاى پر اهميتى به دست خواهد آمد . علاقه مندى دوستان شيعى مذهب و آثار حيدر آملى احتمالا آقاى عثمان يحيى و مرا وادار خواهد كرد تا چنان كه ياورى در اين كار داشته باشيم اين تفسير را به چاپ رسانيم ( C ) .
31 - المسائل الآملية ، ارجاعات و دستنوشته هاى مقدمهء عربى ، ص 32 ، شمارهء 31 . در جاى ديگرى ما به وجود نسخهء خود نوشت پرسش و پاسخهاى مبادله شده ميان حيدر آملى و فخر المحققين اشاره كرده بوديم . « 36 » اين همان نسخه است . اين نسخه خود نوشت در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران نگهدارى مىشود ( نسخهء شمارهء 1022 اوراق شمارهء 71 - 76 : مقدمهء عربى ، ص 56 ) و در تاريخ 762 هجرى نوشته شده است . حيدر آملى در اين رسالة مىگويد كه مبادلهء اين پرسش و پاسخها در حلَّه در پايان رجب سال 759 هجرى آغاز شد .
هامش
« 35 » - ر . ك . مقالهء ياد شده در شمارهء 31 ( ص 76 يادداشت 25 ) .
« 36 » - ر . ك . يادداشت شمارهء 13 .