را كه اثر حيدر آملى در آن قرار مىگيرد شناسايى كنيم . حيدر آملى با ذكر اثر نجم الدين دايهء رازي به مجموعهء تفسيرهاى عرفانى باز مىگردد . آثار مربوط به تفسير عرفانى بسيار زياد است و هنوز مورد طبقه بندى و مطالعهء منظم قرار نگرفته است : چنين مطالعه اى صرفا با توجه پژوهشهاى تخصيصى در علوم فلسفى و دينى مىتواند صورت گيرد ، به ويژه اينكه تفسيرهاى شيعى در مجموع با تأويل عرفانى قرآن و « عرفان » به معناى عام تعلق دارد زيرا كه اين تفسيرها به ظاهر قرآن تعميق داده و به معناى باطني ( Sens cache ) ارتقاع مىدهد معنايى كه به شخص امام مربوط شده و بر تمامى مراتب وجودى كه امام شناسى امام در آن قرار مىگيرد شمول دارد .
بدين ترتيب حيدر آملى ، نجم الدين دايه را همچون اسوه اى پذيرفته و سعى كرده است تا اثرى بوجود آورد كه از تمامى جهات با اثر سلف خود قابل مقايسه باشد . در اينجا مشكلى ادبى ظاهر مىشود كه تا كنون حل نشده است .
آقاى مجتبى مينوى أخيرا در اين باره توضيحى ارائه كرد اما به علت اينكه نتوانست پژوهشهاى خود را دنبال كند از ارائهء جواب مسئله خوددارى نمود . « 30 » مسئله اين است كه رابطهء ميان تفسيرهاى نجم كبرى ، نجم الدين دايه - كه الگوى سيد حيدر بوده است - و علاء الدولة سمنانى را چگونه مىتوان معلوم كرد . ادامهء تفسير نجم كبرى به توسط مريد وى نجم رازي در چه شرايطى انجام گرفته است ؟ آيا در ميان دو نجم جايى اشتباه صورت نگرفته است ؟ و بالاخره آيا سمنانى ادامه دهندهء نجم كبرى بوده است يا نجم الدين دايه ؟ خود ما چند سال پيش در مورد تفسير سمنانى به پژوهش پرداختهايم و آن چه سمنانى مىگويد در اين باره هر گونه ترديدى را از ميان مىبرد : « 31 » سمنانى اثر نجم الدين دايه را دنبال كرده است . از سوى ديگر روشن كرده است :
1 - اين وضعيت را آقاى فريتس ماير در كتاب مهم خود دربارهء نجم كبرى ، حدود ده سال پيش ، چنين بيان كرد . « 31 a » نجم الدين كبرى ( در گذشتهء 618 ) تفسيري عرفانى با عنوان عين الحياة نوشت . اين اثر به علت مرگ مؤلف
هامش
« 30 » - ر . ك . مقدمهء آقاى مجتبى مينوى به نجم الدين رازي دايه ، رسالهء عشق و عقل به كوشش محمد تقى تفضلى ، تهران 1345 ، ص 30 - 32 .
« 31 » - ر . ك . مقاله ما :
L' interiorisation du sens en hermeneutique soufie iranienne , Eranos - Jahrbuch xxvi , Zurich 1958 P . 139 sg .
« 31 a » F . Meier . Die fawa'ih al - jamal . . . des Najm al - Kobra , Wiesbaden 1957 P . 47 - 8