9 -
« ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ »
: « ذلك » اشاره به « نكاح با كنيزان » دارد ، و با اين قسمت از آيه آشكار مىشود كه نكاح با كنيزان : مشروط به دو شرط است .
در تفسير « ألعنت » اختلاف شده است . برخى گفتهاند : كه مراد از آن « وقوع در زنا » مىباشد ، چون « العنت » در اصل شكستن استخوان ، بعد از جوش خوردن آن را مىگويند . پس استعاره شده است براى ضرر و سختى ، و ضررى بزرگتر از وقوع در گناه نيست ، آن هم گناهى ( مثل زنا ) كه از فاحشترين زشتىهاست گروهى نيز گفتهاند كه مراد از « العنت » « حدّ » مىباشد .
صبر و دست نگهداشتن : 10 -
« وَ أَنْ تَصْبِرُوا »
يعنى : اگر در مورد نكاح با كنيزان صبر كنيد ( و با آنان ازدواج نكنيد ) ، « خير لكم » ؛ « بر شما بهتر است » . در « خير بودن اين صبر » بعضى گفتهاند كه :
تا فرزندى كه از او به دنيا مىآيد ، برده نشود ، چنان كه اين « برده بودن » نظر شافعى است . اين قول صحيح نيست ، چون اوّلا : فرزند تابع اشرف والدين است و حرّيت نيز أشرف است . ثانيا : حضرت رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) فرمود : « فرزند شخص آزاد ، برده نمىشود » . « 1 »
گروهى نيز گفتهاند : دليل آن اين است كه فرزند تابع مولاى كنيز نشود و مولى به نحوى بين فرزند و مادرش جدايى نياندازد .
امّا بهترين دليل اين است كه فرزند بر اينكه فرزند كنيز ديگران است ، شماتت نشود . به همين دليل است كه پيامبر ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) فرمود : « زنان آزاد ، صلاح خانه و كنيزان نابودى خانه مىباشند » . « 2 »
« و اللّه » غفور ؛ يعنى : خداوند آن تخلّفاتى را كه در گذشته از اين احكام كردهايد ، مىبخشد » . « رحيم » ؛ يعنى : بر شما رحمت كننده است » ، به اين صورت كه به شما اجازهء نكاح با كنيزان را مىدهد .
هامش
( 1 ) . غوالى اللئالى ، ج 2 ، ص 128 .
( 2 ) . مستدرك الوسائل ، ج 14 ، ص 423 ، كافى ، ج 5 ، ص 492 و نيز احاديث متعددى از اهل بيت ( عليهم السّلام ) در اين مورد نقل شده است .