ولى مرا ( مؤلّف ) در اين مورد نظرى است و آن اينكه اين آيه ، عامّتر و گستردهتر از اين معانى مىباشد و خطاب آن ، شامل عموم مؤمنان در حال حيات رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) است و اعلام نمودن اين معنى است . هر كس از آنان مرتّد گردد ، پس از رحلت او با قيام و شورش يا اعراض از وصّى يا انكار نصّ و حديث در مورد تنصيص به ولايت و امامت او مشمول اين آيه مىگردد . اين معنى ، همان قولى است كه اصحاب ما اعتقاد مىورزند كه « منكرين نصّ بر ولايت » كافر هستند و « ارتداد » عبارت از قطع اسلام ، به نحوى كه موجب كفر گردد ، مىباشد . پس در اين صورت شامل اهل بصره و ديگران نيز مىگردد و سخن على ( عليه السّلام ) كه فرمود : به خدا قسم ، اهل اين آيه تاكنون مورد مقاتله واقع نشدهاند ، حقّ و صدق است ، چون بين منكرين امامت و ولايت او از گذشتگان و متقدّمين جنگى رخ نداده بود ، بلكه نخستين جنگى كه بين او و مخالفين رخ داد ، آن هم پس از رحلت رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) همان جنگ جمل بود . از اينرو اين كلام را فرمودند . چنانچه شناختى حمل كلام الهى بر عموم آن ، اولىتر و شايستهتر است .
تأييد ديگر : يكى ديگر از دلايلى كه مىتواند دليلى بر ارتداد منكرين نصّ و قيام بر ضدّ امير المؤمنين على ( عليه السّلام ) بوده باشد ، ذكر اوصاف و نعمتهاى او در متن اين آيه مىباشد ، جايى كه مىفرمايد :
« يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ »
. اين كلمه ، شبيه قول پيامبر خدا ( ص ) در روز « خيبر » مىباشد ، جايى كه فرمودند : « فردا اين پرچم را به دست كسى خواهم سپرد كه خداوند و رسولش او را دوست دارند و او نيز خدا و پيامبرش ( ص ) دوست مىدارد ، « او بسيار حملهكننده است ، نه فراركننده » « 1 » و باز سخن خداوند متعال جايى كه مىفرمايد :
« أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ »
؛ « آنان بر مؤمنان ، فروتن هستند » ؛ يعنى « از شدّت تواضع و فروتنى همانند ذليلان مىباشند » .
« أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ »
؛ « آنان بر كافران سرافراز هستند » ؛ يعنى « در اثر شدّت محو شدنشان در ذات الهى و دين او ، نسبت به كافران ، قاهر و غالب هستند » .
« يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ »
؛ « در راه خدا جهاد مىكنند » .
« وَ لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ »
؛ آنان هرگز از شماتت و مذمّت مذمّتكنندگان ترس و باكى ، ندارند » .
هامش
( 1 ) . ابن اثير الكامل فى التاريخ ، ج 2 ، ص 101 ، مجمع البيان ، ذيل آيهء 54 ، سورهء مائده .