را علىّ بن ابى طالب ( عليه السّلام ) در جنگ بدر كشته بود ، عمر خنديد و آنچنان با شدّت مىخنديد كه پشت خوابيد . پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) تبسّم نمود و فرمود :
« وَ لا يَأْتِينَ بِبُهْتانٍ يَفْتَرِينَهُ »
: هنده گفت : بهتان امر قبيح و نادرستى است تو ما را به رشد و مكارم اخلاق مىخوانى « و بهتانى كه إفترا به ديگرى ببنديد ، انجام ندهيد » . پيامبر هنگامى كه فرمود :
« وَ لا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ »
؛ « در امر نيكى ، عصيان نورزيد » هند گفت :
ما در اين مجلس ننشستهايم تا در دل خود ، در امرى به تو عصيان ورزيم » . « 1 »
* * *
نوع سوم : « در اقسام ديگرى از جهاد »
[ 163 - 162 ] آيهء اوّل :
« وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما ، فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلى أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ »
؛ « 2 »
« اگر دو دسته از مؤمنان با هم به قتال پرداختند ، شما مؤمنان بين آن دو گروه صلح برقرار سازيد و اگر يك دسته به ديگرى ظلم و تعدّى نمود ، با آن ظالم قتال كنيد تا به فرمان خدا بازآيد . ( و ترك ظلم كند ) . پس هرگاه به حكم حق برگشت ، با حفظ عدالت ، ميان آنان صلح دهيد و هميشه عدالت كنيد كه خدا اهل عدل و داد را بسيار دوست مىدارد . به حقيقت مؤمنان همه برادر يكديگرند . پس هميشه بين برادران ايمانى خود ، صلح برقرار سازيد خداترس و پرهيزكار باشيد ، باشد كه مورد لطف و رحمت خدا قرار گيريد » .
برخى از معاصران ( مقصود احمد بن متوّج بحرانى است كه با فاضل مقداد معاصر بود ) با اين آيه شريفه بر قتال با باغيان استدلال نموده است و آن يك امر خطا و ناصواب است ، چون « باغى » فردى است كه با تأويل باطل بر امام عادل خروج نموده است و با او به محاربه برمىخيزد و چنين فردى پيش ما « كافر » است ، نه مؤمن ، تا مورد خطاب آيه قرار گيرد . چون رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) خطاب به على ( ع )
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ذيل آيهء 12 ، سورهء ممتحنه .
( 2 ) . سورهء حجرات ، آيات 9 و 10 .